Երբ ամսվա վերջում մարդը նորից մտածում է՝ «Ո՞ւր գնացին իմ բոլոր փողերը», առաջին մտքով սովորաբար անցնում է աշխատավարձը։ Թվում է՝ եթե ավելի շատ վաստակեիր, խնդիրն ինքն իրեն կլուծվեր։

Բայց միշտ չէ, որ այդպես է։

Կարելի է ավելի բարձր աշխատավարձ ստանալ և միևնույն է՝ ամսվա վերջում գրեթե ոչինչ չունենալ։ Իսկ մեկ ուրիշ մարդ կարող է համեմատաբար քիչ վաստակել, բայց կարողանալ գումար խնայել և աստիճանաբար ստեղծել ֆինանսական ապահովություն։

Շատ բան կախված է մեր ամենօրյա որոշումներից։ Ֆինանսական սովորություններ ասելով՝ նկատի ունենք այն փոքր գործողությունները, որոնք կրկնում ենք գրեթե ամեն օր՝ ինչպես ենք գնումներ կատարում, ինչպես ենք օգտագործում վարկերը, ինչքան ենք խնայում և արդյոք հետևում ենք մեր ծախսերին։

Խնդիրն այն է, որ այդ սովորություններից շատերը սկզբում ընդհանրապես վտանգավոր չեն թվում։ Մի սուրճ, մի փոքր գնում, մեկ ապառիկ, մեկ անգամ խնայողությունը հետաձգել։ Բայց երբ նույն գործողությունը կրկնվում է ամիսներ ու տարիներ, արդյունքը կարող է բավական մեծ լինել։

1. Գնումներ կատարել առանց նախապես մտածելու

Ամենատարածված ֆինանսական սովորություններից մեկը հույզերի ազդեցության տակ գնումներ կատարելն է։ Տեսնում եք զեղչ, հետաքրքիր ապրանք կամ պարզապես լավ տրամադրություն ունեք և մտածում եք․ «Ինչո՞ւ չգնեմ»։ Այդ պահին ծախսվող գումարը կարող է մեծ չթվալ, բայց խնդիրը սովորաբար մեկ գնումը չէ։ Եթե նույն որոշումը կրկնվում է շաբաթական կամ նույնիսկ ամեն օր, ամսվա ընթացքում այն կարող է վերածվել բավականին զգալի գումարի։

Այսօր հատկապես հեշտ է ավելորդ ծախսեր անել օնլայն գնումների ժամանակ։ Եթե նախկինում գնում կատարելու համար պետք էր գնալ խանութ, ժամանակ հատկացնել և ֆիզիկապես ընտրել ապրանքը, ապա հիմա այն կարելի է պատվիրել ընդամենը մի քանի սեղմումով։ Այդ պատճառով երբեմն մենք գնում ենք ոչ թե այն, ինչ իրականում անհրաժեշտ է, այլ այն, ինչ տվյալ պահին պարզապես ցանկացել ենք։

Այսպիսի ֆինանսական սովորություններից խուսափելու համար կարելի է կիրառել շատ պարզ կանոն․ եթե գնումը պարտադիր չէ, հատկապես եթե այն բավականին թանկ է, մի կատարեք այն անմիջապես։ Սպասեք մեկ օր և հաջորդ օրը նորից հարցրեք ինքներդ ձեզ․ «Ինձ սա իսկապե՞ս պետք է»։

Շատ դեպքերում մեկ օր անց ցանկությունը նվազում է, և պարզ է դառնում, որ այդ գնումը իրական անհրաժեշտություն չէր։

2. Փոքր ծախսերը համարել աննշան

«Ընդամենը 1,000 դրամ է» արտահայտությունը կարող է բավական թանկ սովորություն դառնալ։

Մարդը հաճախ չի նկատում փոքր ծախսերը, որովհետև յուրաքանչյուր առանձին վճարում մեծ չի թվում։ Բայց եթե նույն գործողությունը կատարում եք ամեն օր, արդեն լրիվ ուրիշ պատկեր է ստացվում։

Օրինակ՝ ամեն օր սուրճ, շաբաթվա ընթացքում մի քանի անգամ սնունդ պատվիրել, ճանապարհին փոքր գնումներ կատարել։ Առանձին-առանձին դրանք կարող են աննշան թվալ, բայց ամսվա վերջում կարող են կազմել բավական զգալի գումար։

Իմ կարծիքով՝ այստեղ պետք չէ հասնել այնպիսի ծայրահեղության, որ մարդը վախենա նույնիսկ փոքր հաճույքներից։ Խնդիրը սուրճը կամ երբեմն ռեստորանում ուտելը չէ։ Խնդիրն այն է, երբ մարդը չի հասկանում, թե իր գումարի որ մասն է գնում այդպիսի ծախսերի վրա։

Այդ պատճառով օգտակար է գոնե մեկ ամիս գրանցել բոլոր ծախսերը։ Երբ թվերը տեսնում եք ձեր աչքով, շատ ավելի հեշտ է հասկանալ, թե որտեղ է իրականում գնում գումարը։

3. Խնայողությունը միշտ հետաձգելը

«Այս ամիս շատ ծախսեր ունեմ, հաջորդ ամսից կսկսեմ խնայել»։ Այս միտքը շատ ծանոթ է, և հաճախ այդ «հաջորդ ամիսը» կարող է ամիսներ կամ նույնիսկ տարիներ շարունակ չգալ։ Մարդը սպասում է այն պահին, երբ ավելի շատ գումար կունենա, բայց երբ եկամուտը մեծանում է, սովորաբար ավելանում են նաև ծախսերը։

Խնայելու համար պարտադիր չէ միանգամից մեծ գումար առանձնացնել։ Ավելի կարևոր է սկսել և դա դարձնել սովորական քայլ։ Օրինակ՝ աշխատավարձը կամ այլ եկամուտը ստանալուց հետո կարելի է նախապես որոշված գումարը մի կողմ դնել, իսկ մնացածը օգտագործել ընթացիկ կարիքների համար։ Սկզբում դա կարող է լինել նույնիսկ եկամտի 5 կամ 10 տոկոսը։ Գումարի չափը այնքան կարևոր չէ, որքան այն, որ այդ քայլը դառնա հետևողական։

Այս ֆինանսական սովորությունը ժամանակի ընթացքում փոխում է նաև գումարի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Մարդը սկսում է հասկանալ, որ ամբողջ եկամուտը պարտադիր չէ ծախսել, և նույնիսկ փոքր խնայողությունը կարող է ստեղծել ֆինանսական ապահովության զգացում։

Եթե արդեն ունեք որոշակի խնայողություններ և մտածում եք՝ որտեղ և ինչպես դրանք պահել, կարող եք կարդալ նաև «Որտեղ պահել խնայողությունները․ տանը, բանկում, թե կրիպտոյում» հոդվածը։

4. Վարկը օգտագործել որպես լրացուցիչ եկամուտ

Վարկը ինքնին վատ բան չէ․ որոշ իրավիճակներում այն կարող է օգտակար ֆինանսական գործիք լինել։ Սակայն խնդիրը սկսվում է այն ժամանակ, երբ մարդը վարկը սկսում է ընկալել որպես իր սեփական գումար և դրա միջոցով աստիճանաբար ավելացնում է իր ծախսերը։

Օրինակ՝ նոր հեռախոսը կարելի է գնել ապառիկով, հետո ևս մեկ ապրանք վերցնել, իսկ հետո վարկային քարտն օգտագործել առօրյա գնումների համար։ Յուրաքանչյուր որոշում առանձին կարող է ընդունելի թվալ, բայց մի քանի նման պարտավորություններից հետո ամսական եկամտի զգալի մասը կարող է գնալ նախկին գնումների դիմաց վճարելուն։

Այս թեման ավելի մանրամասն քննարկել ենք «Ֆինանսական սխալներ․ ինչպես խուսափել և պահպանել կյանքի որակը» հոդվածում, որտեղ խոսում ենք վարկերի օգտագործման, պարտավորությունների կուտակման և նման ֆինանսական որոշումների հետևանքների մասին։

Այս հոդվածի շրջանակում կարևոր է պարզապես հիշել մի բան․ վարկային գումարը ձեր լրացուցիչ եկամուտը չէ։ Այն ապագայում վերադարձնելու պարտավորություն է, ուստի ցանկացած վարկային գնումից առաջ արժե մտածել ոչ միայն ամսական վճարի, այլև դրա երկարաժամկետ ազդեցության մասին։

5. Չիմանալ՝ ուր է գնում սեփական գումարը

Իմ կարծիքով՝ սա ամենակարևոր ֆինանսական սովորություններից մեկն է, որը պետք է փոխել։

Դուք կարող եք շատ աշխատել, լավ աշխատավարձ ստանալ և նույնիսկ չանել որևէ մեծ անիմաստ գնում, բայց միևնույն է՝ չկարողանալ գումար կուտակել, եթե պարզապես չգիտեք ձեր ֆինանսական պատկերը։

Պետք չէ ամեն օր բարդ աղյուսակներ կազմել։ Բավական է հասկանալ երեք հիմնական բան՝ որքան գումար է մտնում, որքանն է դուրս գալիս և որքանն է վերջում մնում։

Երբ արդեն տեսնում եք այդ պատկերը, հաջորդ քայլերը շատ ավելի հեշտ են դառնում։ Կարող եք հասկանալ՝ որ ծախսն է ավելորդ, որտեղ կարելի է խնայել և ինչ գումար կարող եք առանձնացնել ապագայի համար։

Եթե հաճախ եք զգում, որ աշխատավարձը ստանալուց հետո այն արագ անհետանում է, օգտակար կլինի նաև կարդալ «Աշխատավարձի հաշվիչ․ որքան է իրականում մնում ձեր աշխատավարձից» հոդվածը։

Ինչու են ֆինանսական սովորությունները ավելի կարևոր, քան թվում է

Մարդու ֆինանսական վիճակը սովորաբար չի փոխվում մեկ օրվա ընթացքում։ Նույնը վերաբերում է նաև ֆինանսական խնդիրներին։ Դրանք հաճախ ձևավորվում են փոքր որոշումների կուտակումից։

Այսօր չխնայեցիք 10,000 դրամ, վաղը կատարեցիք չնախատեսված գնում, մյուս շաբաթ վերցրեցիք ապառիկ, իսկ ամսվա վերջում արդեն ստիպված եք մտածել՝ ինչպես փակել բոլոր ծախսերը։

Հակառակն էլ է գործում։ Եթե մարդը սկսում է հետևել իր ծախսերին, որոշակի գումար առանձնացնել, ավելի ուշադիր վերաբերվել վարկերին և մտածել գնումներից առաջ, այդ փոքր քայլերը ժամանակի ընթացքում կարող են զգալի արդյունք տալ։

Ֆինանսական կարգապահությունը չի նշանակում հրաժարվել կյանքը վայելելուց։ Իմ կարծիքով՝ դրա իմաստը ավելի շատ այն է, որ դուք ինքներդ որոշեք՝ ուր է գնում ձեր գումարը, այլ ոչ թե ամսվա վերջում փորձեք հասկանալ, թե ինչ եղավ դրա հետ։

Միջազգային փորձը․ ինչ են ցույց տալիս տարբեր երկրների տվյալները

Տարբեր երկրների փորձը ցույց է տալիս, որ մարդկանց ֆինանսական վիճակի վրա ազդում են ոչ միայն եկամտի չափը, այլև առօրյա ֆինանսական վարքագիծը՝ ինչպես են նրանք պլանավորում ծախսերը, խնայում, հետևում իրենց գումարին և օգտագործում վարկը։ OECD-ի միջազգային ուսումնասիրություններում ֆինանսական գրագիտությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գիտելիք, այլև որպես վարքագիծ և վերաբերմունք, որոնք կապված են ֆինանսական բարեկեցության և դիմադրողականության հետ։

Հետաքրքիր է նաև այն, որ OECD-ի մոտեցման մեջ բյուջեի կազմումը, խնայողությունը, ծախսերի վերահսկումը և երկարաժամկետ պլանավորումը դիտարկվում են որպես ֆինանսական վարքագծի կարևոր մասեր։ Այսինքն՝ ֆինանսական սովորությունները պարզապես «փոքր կենցաղային սովորություններ» չեն․ ժամանակի ընթացքում դրանք կարող են ազդել մարդու ֆինանսական կայունության վրա։

OECD-ի ֆինանսական կրթության և ֆինանսական բարեկեցության վերաբերյալ նյութերը օգտակար են նաև նրանով, որ ցույց են տալիս՝ ֆինանսական կրթության ժամանակ կարևոր տեղ են զբաղեցնում բյուջետավորումը, խնայողությունը և պարտքի կառավարումը։

Իմ կարծիքով, այս փորձից ամենակարևոր միտքն այն է, որ լավ ֆինանսական վիճակ ստեղծելու համար միշտ չէ, որ պետք է միանգամից շատ ավելի մեծ եկամուտ ունենալ։ Երբեմն առաջին քայլը սեփական ֆինանսական սովորությունները հասկանալն ու փոքր, բայց մշտական փոփոխություններ անելն է։

Եզրակացություն

Լավ ֆինանսական վիճակ ստեղծելու համար միշտ չէ, որ անհրաժեշտ է միանգամից շատ ավելի շատ գումար վաստակել։ Երբեմն առաջին քայլը պարզապես սեփական փողի նկատմամբ ավելի ուշադիր դառնալն է։

Ֆինանսական սովորություններն այն փոքր որոշումներն են, որոնք ամեն օր կարող են կամ ամրապնդել, կամ թուլացնել ձեր ֆինանսական վիճակը։ Անպլան գնումները, փոքր ծախսերի անտեսումը, խնայողությունը հետաձգելը, անզգույշ վարկավորումը և սեփական ֆինանսներին չհետևելը առանձին-առանձին կարող են մեծ խնդիր չթվալ։ Բայց տարիների ընթացքում դրանց ազդեցությունը կարող է զգալի դառնալ։

Իմ կարծիքով՝ ամենակարևոր փոփոխությունը պետք է սկսել ոչ թե «ինչպես ավելի շատ ծախսել» կամ նույնիսկ «ինչպես ավելի շատ վաստակել» հարցից, այլ մեկ պարզ հարցից՝ «Ես գիտե՞մ, թե ուր է գնում իմ գումարը»։

Եթե պատասխանը «ոչ» է, հենց այստեղից էլ կարելի է սկսել։ Մեկ ամիս գրանցեք ձեր ծախսերը, առանձնացրեք թեկուզ փոքր գումար խնայողության համար և մեծ գնումներից առաջ սովորություն դարձրեք մի փոքր սպասել։

Փոքր քայլերը կարող են աննշան թվալ, բայց ճիշտ ֆինանսական սովորությունները հենց այդպես են ձևավորվում՝ ամենօրյա պարզ որոշումներից։

Հաճախ տրվող հարցեր

1. Որո՞նք են ամենատարածված ֆինանսական սովորությունները, որոնք կարող են վնասել բյուջեն։

Ամենատարածվածներից են չպլանավորված գնումները, փոքր ծախսերը չհաշվելը, խնայողությունը հետաձգելը և սեփական ծախսերին չհետևելը։ Այսպիսի ֆինանսական սովորությունները ժամանակի ընթացքում կարող են զգալիորեն ազդել ամսական բյուջեի վրա։

2. Կարո՞ղ են ֆինանսական սովորությունները փոխվել։

Այո։ Ֆինանսական սովորությունները կարելի է աստիճանաբար փոխել՝ սկսելով պարզ քայլերից, օրինակ՝ գրանցել ծախսերը, նախապես պլանավորել գնումները և ամեն ամիս որոշակի գումար առանձնացնել խնայողության համար։

3. Ինչո՞ւ են փոքր ծախսերը համարվում կարևոր։

Առանձին վերցրած փոքր ծախսը կարող է աննշան թվալ, բայց եթե այն կրկնվում է ամեն օր կամ ամեն շաբաթ, ամսվա վերջում կարող է զգալի գումար կազմել։

4. Արդյո՞ք բարձր աշխատավարձը լուծում է ֆինանսական խնդիրները։

Ոչ միշտ։ Եթե մարդը եկամտի աճին զուգահեռ ավելացնում է նաև իր ծախսերը, ֆինանսական վիճակը կարող է էապես չփոխվել։

5. Ինչպե՞ս սկսել ֆինանսական սովորությունների փոփոխությունը։

Սկսեք մեկ պարզ քայլից՝ մեկ ամիս գրանցեք ձեր բոլոր ծախսերը։ Դրանից հետո ավելի հեշտ կլինի հասկանալ, թե որտեղ է գնում գումարը և որ ֆինանսական սովորություններն են անհրաժեշտ փոխել։

կարդացեք նաև

Ինչպես դադարեցնել «մի քիչ էլ ծախսեմ» մտածելակերպը

Տատուների (դաջվածքների) բացասական կողմերը․ արդյոք արժե տատու անել

Խնայողությունների կառավարում և խելամիտ ներդրումներ․ ինչպես ճիշտ տնօրինել ձեր գումարը