Կյանքում լինում են օրեր, երբ ամեն ինչ կարծես իրար վրա է գալիս։ Աշխատանքային խնդիր, ֆինանսական անհանգստություն, ընտանիքի հետ կապված հարց, անսպասելի ծախս կամ պարզապես երկարատև հոգնածություն։ Այդպիսի պահերին շատ հեշտ է կորցնել հանգստությունը և սկսել որոշումներ կայացնել ոչ թե մտածված, այլ պահի ազդեցության տակ։
Բայց եթե մի պահ կանգ առնենք և մտածենք, կհասկանանք, որ խնդիրը միշտ չէ, որ հենց տեղի ունեցած իրադարձությունն է։ Շատ հաճախ նույն իրավիճակը երկու մարդ կարող է բոլորովին տարբեր կերպ ընդունել։ Մեկը խուճապի է մատնվում, իսկ մյուսը փորձում է հասկանալ՝ ինչ կարող է անել տվյալ պահին։
Այստեղ է կարևոր դառնում հոգեկան հավասարակշռությունը։ Այն չի նշանակում, որ մարդը երբեք չի տխրում, չի զայրանում կամ չի վախենում։ Ընդհակառակը՝ բնական է ունենալ տարբեր զգացմունքներ։ Իրական ուժը դրանք չզգալու մեջ չէ, այլ այն բանում, որ կարողանաս զգացմունքների առկայության պայմաններում չկորցնել սեփական վարքը կառավարելու կարողությունը։
Իմ կարծիքով՝ սա կյանքի այն հմտություններից է, որի արժեքը մենք հաճախ հասկանում ենք միայն այն ժամանակ, երբ հայտնվում ենք դժվար իրավիճակում։
Հոգեկան հավասարակշռությունը չի նշանակում միշտ հանգիստ լինել
Երբ ասում ենք «հոգեկան հավասարակշռություն», երբեմն պատկերացնում ենք մի մարդու, որը երբեք չի նյարդայնանում, չի բարկանում և միշտ ժպտում է։ Իրական կյանքում նման պատկերացումը բավական հեռու է իրականությունից։
Հանգիստ մարդը նույնպես կարող է բարկանալ։ Նա կարող է անհանգստանալ, հիասթափվել, տխրել կամ վախենալ։ Տարբերությունն այն է, որ այդ զգացողությունները պարտադիր չէ, որ որոշեն նրա հաջորդ քայլը։
Օրինակ՝ պատկերացրեք, որ աշխատանքում ձեզ քննադատել են։ Առաջին արձագանքը կարող է լինել վիրավորանքը կամ զայրույթը։ Դա բնական է։ Բայց դրանից հետո կարելի է երկու տարբեր ճանապարհ ընտրել։
Առաջին դեպքում մարդը անմիջապես պատասխանում է, վիճում, հետո զղջում և ամբողջ օրը շարունակում է մտածել տեղի ունեցածի մասին։
Երկրորդ դեպքում նա մի փոքր դադար է վերցնում և ինքն իրեն հարցնում․ «Ի՞նչն ինձ վիրավորեց։ Քննադատության մեջ կա՞ որևէ բան, որ կարող եմ օգտագործել ինձ զարգացնելու համար»։
Երկրորդ արձագանքը չի նշանակում, որ մարդը թույլ է։ Հակառակը՝ նա կարողացել է առանձնացնել զգացմունքը որոշումից։
Հենց այսպիսի փոքր տարբերություններից էլ ժամանակի ընթացքում ձևավորվում է հոգեկան հավասարակշռություն։
Ինչու ենք երբեմն չափազանց ուժեղ արձագանքում փոքր խնդիրներին
Երբեմն մեզ թվում է, թե մեր արձագանքը պայմանավորված է միայն տվյալ իրավիճակով։ Բայց իրականում դրա վրա կարող են ազդել նաև քնի պակասը, հոգնածությունը, երկարատև լարվածությունը, ֆինանսական խնդիրները կամ նախորդ օրերի չլուծված հարցերը։
Օրինակ՝ մարդը կարող է առավոտյան ստանալ մեկ սովորական հաղորդագրություն և շատ կտրուկ արձագանքել։ Եթե նա հանգիստ է և լավ է քնել, նույն հաղորդագրությունը գուցե նույնիսկ չանհանգստացնի նրան։ Բայց եթե վերջին շաբաթներին նա աշխատել է առանց հանգստանալու, ունեցել է ֆինանսական խնդիրներ և անընդհատ մտածել է ապագայի մասին, փոքր անհարմարությունն արդեն կարող է դառնալ վերջին կաթիլը։
Այդ պատճառով երբեմն պետք է ոչ թե միայն հարցնել՝ «Ի՞նչ եղավ», այլ նաև՝ «Ի՞նչ վիճակում էի ես, երբ դա տեղի ունեցավ»։
Այս հարցը շատ օգտակար է, որովհետև թույլ է տալիս ավելի լավ հասկանալ սեփական արձագանքները և ժամանակին նկատել, երբ ներքին լարվածությունը չափից շատ է կուտակվել։
Մի փորձեք վերահսկել այն, ինչ ձեր վերահսկողության տակ չէ
Ներքին կայունությունը պահպանելու ամենակարևոր սկզբունքներից մեկը վերահսկելիի և չվերահսկվողի տարբերակելն է։
Մենք չենք կարող կառավարել ուրիշ մարդկանց կարծիքը, շուկայի բոլոր փոփոխությունները, եղանակը, անցյալի որոշումները կամ այն, թե ինչ կարող է տեղի ունենալ վաղը։ Բայց կարող ենք որոշ չափով կառավարել մեր պատրաստվածությունը, գործողությունները և արձագանքը։
Օրինակ՝ եթե ձեր աշխատանքային ոլորտում փոփոխություններ են տեղի ունենում, կարելի է ամբողջ օրը անհանգստանալ կամ սկսել նոր հմտություն սովորել։ Երկրորդ տարբերակը չի երաշխավորում, որ ապագայում խնդիր չի առաջանա, բայց այն ձեզ ավելի պատրաստված է դարձնում։
Նույնը վերաբերում է ֆինանսներին։ Դուք չեք կարող ամբողջությամբ վերահսկել տնտեսության վիճակը, բայց կարող եք հետևել ձեր ծախսերին, ձևավորել պահուստ և խուսափել այնպիսի պարտավորություններից, որոնք ձեր հնարավորություններից բարձր են։
Այս մոտեցումը, իմ կարծիքով, շատ կարևոր է․ հոգեկան հավասարակշռությունը հաճախ գալիս է ոչ թե այն ժամանակ, երբ բոլոր խնդիրներն անհետանում են, այլ երբ հասկանում ենք՝ ինչ կարող ենք անել դրանց պայմաններում։
Մի ընդունեք կարևոր որոշումներ ուժեղ հույզերի պահին
Կյանքում լինում են իրավիճակներ, երբ ցանկանում ենք անմիջապես ինչ-որ բան անել։ Վիճել, աշխատանքից ազատվել, մեծ գումար ծախսել, հարաբերություններում վերջնական որոշում կայացնել կամ պարզապես ամեն ինչ թողնել։
Երբեմն նման որոշումը կարող է ճիշտ լինել։ Բայց եթե այն կայացվում է ուժեղ զայրույթի, վախի կամ հիասթափության պահին, արժե գոնե մի փոքր դադար տալ։
Ես ինքս նման իրավիճակներում օգտակար եմ համարում մեկ պարզ կանոն․ եթե որոշումը հնարավոր է հետաձգել, թողեք այն մինչև հաջորդ օրը։
Մի քանի ժամ անց իրավիճակը հաճախ այլ կերպ է երևում։ Այն, ինչ երեկ թվում էր անհաղթահարելի խնդիր, այսօր կարող է ունենալ բավական պարզ լուծում։
Սա չի նշանակում, որ պետք է ամեն ինչ անվերջ հետաձգել։ Պարզապես կարևոր որոշումների և ժամանակավոր հույզերի միջև փոքր տարածություն ստեղծելը հաճախ օգնում է խուսափել ավելորդ սխալներից։
Սահմանեք՝ ինչն է ձեզ իսկապես անհանգստացնում
Երբեմն մարդն ասում է՝ «Ես սթրեսի մեջ եմ», բայց չի կարողանում հստակ ասել՝ ինչն է իրեն անհանգստացնում։
Այդ դեպքում օգտակար է խնդիրը բաժանել մասերի։
Օրինակ՝ եթե անհանգստանում եք ֆինանսների համար, գրեք՝ կոնկրետ ինչից եք վախենում։ Եկամտի նվազո՞ւմից, պարտքերից, աշխատանքի կորուստի՞ց, թե՞ ապագա ծախսերից։
Երբ անհանգստությունը ստանում է կոնկրետ ձև, դրա հետ աշխատելն ավելի հեշտ է դառնում։
Եթե խնդիրը հնարավոր է լուծել, կազմեք քայլերի ցանկ։ Եթե տվյալ պահին լուծում չկա, մտածեք՝ ինչ կարող եք անել իրավիճակի հետևանքները նվազեցնելու համար։
Այս պարզ մոտեցումը թույլ է տալիս անորոշ վախը վերածել կոնկրետ խնդրի, իսկ կոնկրետ խնդիրը՝ գործողությունների։
Շրջապատը նույնպես ազդում է ձեր ներքին վիճակի վրա
Մենք հաճախ թերագնահատում ենք այն մարդկանց ազդեցությունը, որոնց հետ ամեն օր շփվում ենք։
Եթե մարդը մշտապես լսում է միայն բողոքներ, վախեր, սկանդալներ և բացասական կանխատեսումներ, դժվար է ակնկալել, որ այդ միջավայրը ոչ մի ազդեցություն չի ունենա նրա տրամադրության վրա։
Սա չի նշանակում, որ պետք է բոլոր բացասական մարդկանց պարզապես հեռացնել կյանքից։ Երբեմն դա հնարավոր չէ և նույնիսկ անհրաժեշտ չէ։ Բայց կարելի է սահմաններ ստեղծել։
Օրինակ՝ եթե նկատում եք, որ որոշ թեմաների շուրջ երկարատև քննարկումները ձեզ ավելի են լարում, կարելի է սահմանափակել դրանց մասնակցությունը։
Նույնը վերաբերում է սոցիալական ցանցերին։ Անընդհատ վատ նորություններ կարդալը պարտադիր չէ, որ ձեզ ավելի պատրաստված դարձնի կյանքի համար։ Երբեմն այն պարզապես բարձրացնում է լարվածության մակարդակը։
Հոգեկան հավասարակշռությունը պահպանելու համար կարևոր է ոչ միայն այն, թե ինչ եք մտածում, այլև այն, թե ինչ տեղեկատվություն եք ամեն օր ներս թողնում։
Սովորեք տարբերել իրական խնդիրը ձեր մտքում ստեղծված սցենարից
Մեր մտքերը երբեմն զարգացնում են իրադարձությունները շատ ավելի հեռու, քան իրականությունն է։
Օրինակ՝ մարդը չի ստանում սպասված աշխատանքը և անմիջապես մտածում է․ «Ես այլևս լավ աշխատանք չեմ գտնի», հետո՝ «Իմ եկամուտը նվազելու է», իսկ հետո արդեն պատկերացնում է տարիներ շարունակվող ֆինանսական խնդիրներ։
Իրական փաստը ընդամենը մեկն է՝ տվյալ աշխատանքը չի ստացվել։
Մնացածը կանխատեսումներ են։
Սա շատ կարևոր տարբերություն է։
Երբ նկատում եք, որ մտքում արդեն ստեղծում եք ամենավատ հնարավոր սցենարը, փորձեք առանձնացնել փաստը ենթադրությունից։ Հարցրեք ինքներդ ձեզ․ «Ի՞նչ գիտեմ հաստատ, իսկ ինչը պարզապես ենթադրում եմ»։
Այս փոքր սովորությունը կարող է զգալիորեն փոխել իրավիճակի ընկալումը։
Հոգեկան հավասարակշռությունը չի կառուցվում մեկ օրում
Չարժե սպասել, որ մեկ գիրք կարդալուց, մեկ մոտիվացնող տեսանյութ դիտելուց կամ մի քանի օր ավելի հանգիստ ապրելուց հետո ամբողջությամբ կփոխվեք։
Ներքին կայունությունը ձևավորվում է աստիճանաբար։
Այստեղ կարևոր դեր ունեն սովորական բաները՝ բավարար քունը, ֆիզիկական ակտիվությունը, աշխատանքից ընդմիջումները, մարդկանց հետ առողջ շփումը, ժամանակի ճիշտ կառավարումը և սեփական սահմանները ճանաչելը։
Եթե ձեր առօրյան կառուցված է այնպես, որ ամիսներով աշխատում եք առանց հանգստի, անընդհատ շտապում եք և փորձում եք բոլոր խնդիրները միաժամանակ լուծել, միայն «դրական մտածելու» խորհուրդը հազիվ թե բավարար լինի։
Երբեմն ներքին վիճակը բարելավելու համար պետք է փոխել ոչ միայն մտածելակերպը, այլև առօրյայի որոշ պայմաններ։
Մի ամաչեք օգնություն խնդրելուց
Կա ևս մեկ կարևոր բան, որի մասին մարդիկ երբեմն չեն ցանկանում խոսել։
Եթե երկար ժամանակ զգում եք, որ չեք կարողանում հաղթահարել լարվածությունը, անհանգստությունը կամ կյանքի որևէ դժվար իրավիճակ, օգնություն խնդրելը թուլության նշան չէ։
Ընկերոջ, ընտանիքի անդամի կամ համապատասխան մասնագետի հետ զրուցելը կարող է օգնել իրավիճակին այլ տեսանկյունից նայել։
Հատկապես եթե դժվարությունները երկարատև են և սկսում են խանգարել առօրյա կյանքին, աշխատանքին կամ հարաբերություններին, արժե մասնագիտական աջակցությունը դիտարկել որպես սովորական և պատասխանատու քայլ։
Հոգեկան բարեկեցության մասին օգտակար և վստահելի ընդհանուր տեղեկություններ կարելի է գտնել նաև World Health Organization-ի Mental Health բաժնում։
Ինչ անել, երբ զգում եք, որ կորցնում եք վերահսկողությունը
Երբ զգում եք, որ իրավիճակը սկսում է ձեզ վրա չափազանց մեծ ազդեցություն ունենալ, առաջին քայլը ոչ թե ամբողջ խնդիրը միանգամից լուծելն է, այլ մի պահ կանգ առնելը։ Հոգեկան հավասարակշռությունը հենց նման պահերին է առավել կարևոր դառնում, քանի որ հույզերի ազդեցության տակ ընդունված որոշումները միշտ չէ, որ համապատասխանում են իրական իրավիճակին։
Եթե նկատում եք, որ զայրացած եք, անհանգստացած կամ պարզապես չափազանց հոգնած, փորձեք մի քանի րոպե հեռանալ իրավիճակից։ Մի շարունակեք այն գործողությունը, որը կատարում եք միայն հույզի ազդեցությամբ։ Փոխարենը փորձեք հասկանալ՝ իրականում ինչ է տեղի ունեցել և որն է ձեզ ամենաշատը անհանգստացնում։
Այդ պահին կարող եք ինքներդ ձեզ երեք պարզ հարց տալ․
Ի՞նչ է իրականում տեղի ունեցել։
Ի՞նչն է այս պահին իմ վերահսկողության տակ։
Ո՞րն է հաջորդ ամենափոքր օգտակար քայլը։
Այս հարցերը կարող են օգնել վերականգնել հոգեկան հավասարակշռությունը, հատկապես այն ժամանակ, երբ խնդիրը առաջին հայացքից շատ մեծ է թվում։ Երբ փորձում ենք միանգամից լուծել ամբողջ իրավիճակը, այն կարող է ավելի ծանր թվալ, իսկ երբ կենտրոնանում ենք միայն հաջորդ հնարավոր քայլի վրա, ամեն ինչ դառնում է ավելի կառավարելի։
Իմ փորձից՝ շատ դեպքերում մարդուն անհրաժեշտ չէ անմիջապես գտնել կատարյալ լուծում։ Ավելի կարևոր է չկատարել այնպիսի քայլ, որի համար հետագայում կարող է զղջալ։ Երբ հույզերը մի փոքր հանգստանում են, նույն իրավիճակը հաճախ արդեն այլ կերպ է երևում։
Վերջում՝ մի կարևոր միտք
Իմ կարծիքով՝ հոգեկան հավասարակշռությունը չի նշանակում ապրել առանց խնդիրների, անհանգստության կամ հիասթափությունների։ Այդպիսի կյանք պարզապես գոյություն չունի։ Դժվարություններ լինելու են՝ անկախ նրանից, թե որքան լավ ենք պլանավորում մեր կյանքը։
Իրական հոգեկան հավասարակշռությունը ավելի շատ այն կարողությունն է, որը թույլ է տալիս դժվար պահին չկորցնել ինքներս մեզ։ Կարող եք անհանգստանալ, բայց չշտապել որոշում կայացնել։ Կարող եք հիասթափվել, բայց մեկ անհաջողությունից հետո չհրաժարվել ձեր բոլոր նպատակներից։ Կարող եք սխալվել, բայց այդ սխալը չդարձնել ձեր ամբողջ կյանքի գնահատականը։
Երբեմն մենք ինքներս մեզանից պահանջում ենք ամեն ինչ անմիջապես կարգավորել, մինչդեռ դա միշտ հնարավոր չէ։ Ավելի օգտակար է ընդունել, որ որոշ խնդիրների լուծման համար ժամանակ է անհրաժեշտ։ Այդ ընթացքում հոգեկան հավասարակշռությունը պահպանելու լավագույն միջոցներից մեկը ուշադրությունը վերադարձնելն է այն բաներին, որոնք իրականում կարող եք վերահսկել։
Պարտադիր չէ մեկ օրում փոխել ձեր մտածելակերպը կամ ամբողջությամբ ազատվել դժվարություններից։ Երբեմն բավական է կանգ առնել, հասկանալ, թե ինչ է կատարվում, և կատարել հաջորդ ճիշտ քայլը։
Հենց այդ փոքր, գիտակցված քայլերից էլ ժամանակի ընթացքում ձևավորվում է ավելի կայուն կյանք, ավելի հանգիստ վերաբերմունք խնդիրների նկատմամբ և ավելի ամուր հոգեկան հավասարակշռություն։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ի՞նչ է հոգեկան հավասարակշռությունը։
Հոգեկան հավասարակշռությունը սեփական հույզերը հասկանալու և դժվար իրավիճակներում հնարավորինս գիտակցված արձագանքելու կարողությունն է։
Ինչպե՞ս պահպանել հոգեկան հավասարակշռությունը սթրեսի ժամանակ։
Կարևոր է դադար տալ, տարբերել վերահսկելի և չվերահսկվող հարցերը և որոշումները չկայացնել ուժեղ հույզերի պահին։ Այս մոտեցումը օգնում է պահպանել հոգեկան հավասարակշռությունը նաև լարված իրավիճակներում։
Հնարավո՞ր է զարգացնել հոգեկան հավասարակշռությունը։
Այո։ Այն աստիճանաբար զարգանում է ինքնաճանաչման, առողջ սովորությունների և սեփական արձագանքները վերահսկելու միջոցով։
Արդյո՞ք հանգստությունը նշանակում է խնդիրները անտեսել։
Ոչ։ Ներքին կայունությունը նշանակում է խնդիրը տեսնել, ընդունել և հնարավորինս մտածված լուծել՝ առանց ավելորդ խուճապի։
Ե՞րբ է անհրաժեշտ մասնագետի դիմել։
Եթե երկարատև հուզական դժվարությունները զգալիորեն խանգարում են առօրյա կյանքին, աշխատանքին կամ հարաբերություններին, մասնագիտական աջակցությունը կարող է օգտակար լինել։
կարդացեք նաև
