Շատերի համար բնակարան գնելը կյանքի ամենակարևոր ֆինանսական որոշումներից մեկն է։ Հաճախ այն տարիներով կատարված խնայողությունների կամ երկարաժամկետ հիփոթեքային վարկի արդյունքն է։ Հենց այդ պատճառով բնակարան գնելիս ռիսկերը երբեք չպետք է թերագնահատել։ Շատերը կենտրոնանում են միայն բնակարանի գեղեցիկ տեսքի, վերանորոգման կամ գտնվելու վայրի վրա, սակայն անտեսում են այնպիսի մանրուքներ, որոնք հետագայում կարող են վերածվել լուրջ ֆինանսական կամ իրավական խնդիրների։
Առաջին հայացքից ամեն ինչ կարող է իդեալական թվալ․ գեղեցիկ վերանորոգում, մաքուր մուտք, բարեկարգ բակ և վաճառողի վստահություն ներշնչող խոսքեր։ Սակայն արտաքին տեսքը միշտ չէ, որ արտացոլում է բնակարանի իրական վիճակը։ Երբեմն միայն գործարքից հետո են բացահայտվում այնպիսի խնդիրներ, որոնք կարելի էր կանխել ընդամենը մի քանի պարզ ստուգումների միջոցով։ Լավ նորությունն այն է, որ բնակարան գնելիս ռիսկերը հնարավոր է զգալիորեն նվազեցնել, եթե գործարքին մոտենաք հանգիստ, առանց շտապելու և յուրաքանչյուր քայլը կատարեք մտածված։
Երբեք մի վճարեք կանխավճար միայն բանավոր պայմանավորվածությամբ
Սա ամենատարածված և ամենաթանկ սխալներից մեկն է, որը կարող են թույլ տալ գնորդները։ Շատ դեպքերում, երբ կողմերը գալիս են նախնական համաձայնության, գնորդը շտապում է կանխավճար փոխանցել՝ կարծելով, որ դրանով ապահովում է իր ընտրած բնակարանը։ Սակայն իրականում բանավոր պայմանավորվածությունը գրեթե ոչ մի իրավական պաշտպանություն չի ապահովում։
Նախքան որևէ գումար փոխանցելը անհրաժեշտ է համոզվել, որ բնակարանի հետ կապված իրավական կամ տեխնիկական խնդիրներ չկան։ Հակառակ դեպքում կարող է պարզվել, որ բնակարանը գրավադրված է, ունի մի քանի սեփականատեր, փաստաթղթերում կան անհամապատասխանություններ կամ նույնիսկ շենքը դասվում է վթարայինների շարքին։ Նման իրավիճակներում կանխավճարը հետ ստանալը կարող է երկար ժամանակ պահանջել կամ նույնիսկ անհնար լինել։ Հենց այս պատճառով բնակարան գնելիս ռիսկերը սկսվում են այն պահից, երբ մարդիկ վստահում են միայն խոստումներին և հրաժարվում են փաստաթղթային պաշտպանությունից։
Նախ ստուգեք բնակարանի պաշտոնական տվյալները
Շատ գնորդներ կարծում են, որ բնակարանը մեկ անգամ տեսնելը բավարար է որոշում կայացնելու համար։ Իրականում մինչև կանխավճար վճարելը անհրաժեշտ է ստուգել բնակարանի պաշտոնական տվյալները։ Այսօր դա հնարավոր է անել շատ հեշտ՝ Հայաստանի Կադաստրի էլեկտրոնային ծառայության միջոցով։ Ընդամենը 300 դրամ վճարելով՝ մի քանի րոպեում կարելի է ստանալ կարևոր տեղեկություններ բնակարանի մասին։
Այդ տեղեկանքը ցույց է տալիս շենքի կառուցման տարին, կառուցման նյութը, բնակարանի իրական մակերեսը, շենքի վթարայնության աստիճանը և այլ կարևոր տվյալներ։ Երբեմն վաճառողի ներկայացրած տեղեկությունները կարող են ամբողջությամբ չհամապատասխանել պաշտոնական գրանցումներին, և հենց այս ստուգումն է օգնում ժամանակին բացահայտել խնդիրը։ Այս պարզ քայլը կարող է կանխել բազմաթիվ ապագա խնդիրներ, քանի որ բնակարան գնելիս ռիսկերը զգալիորեն նվազում են, երբ որոշումը հիմնված է ոչ թե ենթադրությունների, այլ պաշտոնական տվյալների վրա։
Պահանջեք միասնական տեղեկանք մինչև կանխավճարը
Եթե արդեն համոզվել եք, որ բնակարանը համապատասխանում է ձեր պահանջներին, հաջորդ կարևոր քայլը վաճառողից միասնական տեղեկանք պահանջելն է։ Անկախ նրանից՝ բնակարանը վաճառվում է գործակալի միջոցով, թե անմիջապես սեփականատիրոջ կողմից, հենց վաճառողն է պարտավոր ներկայացնել այդ փաստաթուղթը մինչև կանխավճար ստանալը։
Միասնական տեղեկանքը հնարավորություն է տալիս համոզվելու, որ բնակարանը գրավադրված չէ, սեփականության իրավունքի հետ խնդիրներ չկան և առկա չեն այլ սահմանափակումներ, որոնք կարող են խոչընդոտել գործարքին։ Միայն այս ստուգումից հետո կարելի է վստահությամբ անցնել հաջորդ փուլին։ Եթե այս քայլը բաց թողնեք, ապա բնակարան գնելիս ռիսկերը զգալիորեն մեծանում են, քանի որ հետագայում կարող են ի հայտ գալ այնպիսի հանգամանքներ, որոնց մասին նախապես տեղեկացված չէիք։
Կանխավճարը փոխանցեք միայն պայմանագիր կնքելուց հետո
Բոլոր անհրաժեշտ ստուգումները կատարելուց հետո ևս մեկ կարևոր քայլ կա, որը շատերը անտեսում են։ Խոսքը կանխավճարի պայմանագրի մասին է։ Երբեմն կողմերը սահմանափակվում են միայն բանկային փոխանցմամբ կամ պարզ գրավոր համաձայնությամբ՝ կարծելով, թե դա բավարար է։ Սակայն նման մոտեցումը կարող է բազմաթիվ վեճերի պատճառ դառնալ, եթե գործարքը որևէ պատճառով չկայանա։
Ավելի անվտանգ տարբերակն այն է, որ կանխավճարի պայմանագիրը կազմվի օրենքով սահմանված կարգով և նոտարական ձևակերպմամբ։ Այդ դեպքում հստակ սահմանվում են կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչպես նաև կանխավճարի վերադարձի կամ գործարքի չկայանալու պայմանները։ Այսպիսի մոտեցումը պաշտպանում է թե՛ գնորդին, թե՛ վաճառողին և էականորեն նվազեցնում է բնակարան գնելիս ռիսկերը՝ թույլ տալով գործարքն իրականացնել առավել վստահ և անվտանգ պայմաններում։
Գույքի և տեխնիկայի վերաբերյալ պայմանավորվածությունները թողեք միայն գրավոր
Շատ դեպքերում վաճառողը խոստանում է, որ բնակարանի հետ միասին կթողնի խոհանոցային կահույքը, պահարանները, օդորակիչը, ջրատաքացուցիչը կամ այլ տեխնիկա։ Գնորդը վստահում է այդ խոստմանը և չի պահանջում, որ այն որևէ կերպ ամրագրվի փաստաթղթերով։ Սակայն բնակարանը հանձնելու օրը կարող է պարզվել, որ որոշ գույք կամ տեխնիկա բացակայում է, իսկ վաճառողը պնդում է, որ դրանք երբեք չեն եղել վաճառքի մաս։
Այս իրավիճակից խուսափելու համար ցանկալի է գույքի և տեխնիկայի ամբողջական ցանկը կազմել առանձին հավելվածով կամ առանձին պայմանագրով։ Այնտեղ կարելի է նշել յուրաքանչյուր իրի անվանումը, վիճակը և անհրաժեշտության դեպքում նույնիսկ սերիական համարը։ Եթե գույքն ու տեխնիկան իրական արժեք ունեն, ավելի ապահով է դրանց համար առանձին գումար սահմանել, այլ ոչ թե համաձայնվել այն արտահայտությանը, թե դրանք «նվեր» են։ Այս մոտեցումը զգալիորեն նվազեցնում է բնակարան գնելիս ռիսկերը և հետագայում կանխում ավելորդ վեճերը։
Մի գնահատեք բնակարանը միայն կահավորված վիճակում
Բնակարանը ցուցադրելու ժամանակ այն սովորաբար կահավորված, մաքուր և խնամված տեսք ունի։ Կահույքը, գորգերը, նկարները և այլ իրեր հաճախ ծածկում են պատերի, հատակի կամ առաստաղի թերությունները։ Երբ վաճառողը դուրս է բերում իր ամբողջ գույքը, կարող են երևալ ճաքեր, խոնավության հետքեր, վնասված հատակ կամ այլ թանկարժեք վերանորոգման կարիք ունեցող խնդիրներ։
Այդ պատճառով մինչև վերջնական որոշում կայացնելը ցանկալի է խնդրել, որ վաճառողը հնարավորինս բաց ցուցադրի բնակարանը կամ թույլ տա մանրամասն ուսումնասիրել բոլոր հատվածները։ Ուշադրություն դարձրեք հատկապես պատուհանների անկյուններին, առաստաղներին, պատերի միացումներին, սանհանգույցին և խոհանոցին։ Կարող եք նաև լուսանկարել այն հատվածները, որոնք առաջին հայացքից կասկածելի են թվում, որպեսզի հետագայում ավելի հանգիստ ուսումնասիրեք։ Այսպիսի մանրակրկիտ մոտեցումը ևս մեկ քայլ է, որը նվազեցնում է բնակարան գնելիս ռիսկերը։
Մի մոռացեք ստուգել կոմունալ պարտքերը
Շատ գնորդներ կարծում են, որ նոտարական գործարքից հետո բոլոր հարցերը լուծված են։ Սակայն երբեմն բնակարանը ստանալուց հետո պարզվում է, որ վաճառողը չի մարել ջրի, գազի, էլեկտրաէներգիայի, աղբահանության կամ համատիրության վճարները։ Թեև որոշ դեպքերում պարտավորությունները մնում են նախկին սեփականատիրոջ վրա, իրական կյանքում դրանց կարգավորումը կարող է ժամանակ և ավելորդ նյարդեր պահանջել։
Ավելի ճիշտ կլինի մինչև գործարքի ավարտը պայմանավորվել, որ վաճառողը ներկայացնի բոլոր կոմունալ ծառայությունների զրոյական տեղեկանքները կամ վճարման անդորրագրերը։ Որոշ դեպքերում կողմերը պայմանավորվում են գումարի մի մասը վճարել միայն այն բանից հետո, երբ բոլոր պարտքերը վերջնականապես մարված լինեն։ Այսպիսի պայմանավորվածությունը նույնպես օգնում է նվազեցնել բնակարան գնելիս ռիսկերը։
Մի շտապեք միայն այն պատճառով, որ «շատ գնորդներ կան»
Անշարժ գույքի շուկայում հաճախ կարելի է լսել, որ բնակարանի նկատմամբ մեծ հետաքրքրություն կա և եթե այսօր որոշում չկայացնեք, վաղը այն կվաճառվի։ Երբեմն նման տեղեկությունը համապատասխանում է իրականությանը, սակայն երբեմն այն պարզապես օգտագործվում է գնորդին շտապեցնելու համար։
Եթե զգում եք, որ ձեզ ստիպում են արագ որոշում ընդունել, ավելի լավ է մի փոքր ժամանակ վերցնել մտածելու համար։ Մի քանի ժամ կամ մեկ օր ուշ որոշում կայացնելը շատ ավելի անվտանգ է, քան տարիներով զղջալը սխալ ընտրության համար։ Հիշեք, որ բնակարան գնելիս ռիսկերը հաճախ մեծանում են հենց այն պահին, երբ որոշումը կայացվում է հույզերի ազդեցության տակ։
Անհրաժեշտության դեպքում օգտվեք մասնագետի օգնությունից
Եթե առաջին անգամ եք բնակարան գնում և վստահ չեք, որ կարող եք ինքնուրույն ստուգել բոլոր փաստաթղթերը, մի հրաժարվեք մասնագետի օգնությունից։ Փորձառու անշարժ գույքի գործակալը, իրավաբանը կամ շինարարական փորձագետը կարող են նկատել այնպիսի խնդիրներ, որոնք սովորական գնորդը չի տեսնի։
Մասնագետի ծառայության արժեքը հաճախ անհամեմատ փոքր է այն վնասների համեմատ, որոնք կարող են առաջանալ սխալ գործարքի դեպքում։ Այդ պատճառով փորձագետի խորհրդատվությունը ոչ թե ավելորդ ծախս է, այլ ներդրում ձեր անվտանգության համար, որը կրկին նվազեցնում է բնակարան գնելիս ռիսկերը։
Որոշում կայացրեք միայն բոլոր փաստերը ստուգելուց հետո
Գեղեցիկ վերանորոգումը, ցածր գինը կամ վաճառողի համոզիչ խոսքը երբեք չպետք է լինեն բնակարան գնելու միակ պատճառները։ Յուրաքանչյուր հաջող գործարքի հիմքում փաստաթղթերի ստուգումն է, իրավական մաքրության համոզվելը և բոլոր պայմանավորվածությունների գրավոր ամրագրումը։
Եթե ժամանակ հատկացնեք յուրաքանչյուր փուլին, ստուգեք պաշտոնական տվյալները, կնքեք անհրաժեշտ պայմանագրերը և չշտապեք, ապա բնակարան գնելիս ռիսկերը կարող են նվազագույնի հասցվել։ Այդ դեպքում ձեր նոր բնակարանը ոչ թե խնդիրների, այլ նոր և ապահով կյանքի սկիզբ կդառնա։
Եզրակացություն
Բնակարան գնելիս ռիսկերը լիովին բացառել հնարավոր չէ, սակայն դրանք կարելի է վերահսկել և զգալիորեն նվազեցնել ճիշտ մոտեցման շնորհիվ։ Երբեք մի շտապեք կանխավճար վճարել, նախապես ստուգեք բնակարանի իրավական և տեխնիկական տվյալները, գրավոր ամրագրեք բոլոր պայմանավորվածությունները և անհրաժեշտության դեպքում դիմեք մասնագետների օգնությանը։ Մի քանի ժամ հավելյալ ուսումնասիրությունը կարող է ձեզ պաշտպանել տարիների ֆինանսական և իրավական խնդիրներից, իսկ բնակարանի գնումը դարձնել վստահ և անվտանգ ներդրում։
կարդացեք նաև
