Շատ մարդիկ բիզնեսի հաջողությունը գնահատում են միայն շահույթով, սակայն իրականում գոյություն ունի մեկ այլ կարևոր ցուցանիշ, որը հաճախ մնում է ուշադրությունից դուրս։ Այդ ցուցանիշը կապիտալի շրջանառությունն է։ Հենց կապիտալի շրջանառությունն է ցույց տալիս, թե որքան ժամանակում է ներդրված գումարը վերադառնում բիզնես և պատրաստ լինում կրկին աշխատելու։
Մեր նախորդ հոդվածներում արդեն անդրադարձել ենք կապիտալի շրջանառության գաղափարին, սակայն այս անգամ այն կդիտարկենք ավելի մանրամասն՝ տարբեր բիզնեսների օրինակներով։ Եթե ցանկանում եք ստեղծել կայուն և երկարաժամկետ եկամուտ ապահովող բիզնես, ապա այս հասկացությունը պետք է լինի ձեր ամենակարևոր ֆինանսական գործիքներից մեկը։
Ինչ է կապիտալի շրջանառությունը
Պարզ ձևով ասած՝ կապիտալի շրջանառությունը այն ժամանակահատվածն է, որն անցնում է այն պահից, երբ դուք ներդնում եք գումարը, մինչև այն վերադառնում է ձեզ վաճառքից ստացված եկամտի տեսքով։
Օրինակ՝ դուք գնում եք ապրանք, այն տեղափոխում եք, պահեստավորում, վաճառում և միայն վաճառքից հետո կարող եք կրկին օգտագործել նույն գումարը հաջորդ խմբաքանակը ձեռք բերելու համար։ Այդ ամբողջ գործընթացն է կոչվում կապիտալի շրջանառություն։
Որքան արագ է ավարտվում այս ցիկլը, այնքան ավելի արագ կարող է նույն գումարը կրկին աշխատել ձեզ համար։ Սակայն դա դեռ չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր արագ շրջանառվող բիզնես ավելի շահավետ է։ Շահութաբերության վրա ազդում են նաև բազմաթիվ այլ գործոններ՝ շահույթի չափը, ծախսերը, շուկայի պահանջարկը և ռիսկերը։
Ինչու է կապիտալի շրջանառությունը կարևոր
Շատ սկսնակ ձեռնարկատերեր ուշադրություն են դարձնում միայն այն հարցին, թե որքան շահույթ կարող են ստանալ մեկ վաճառքից։ Սակայն փորձառու գործարարները նախ գնահատում են կապիտալի շրջանառությունը, քանի որ այն անմիջականորեն կապված է բիզնեսի զարգացման արագության հետ։
Եթե նույն գումարը տարվա ընթացքում կարողանում է աշխատել տասնյակ անգամ, ապա նույնիսկ համեմատաբար փոքր շահույթը կարող է ապահովել բարձր տարեկան եկամուտ։ Իսկ եթե ներդրված կապիտալը վերադառնում է միայն ամիսներ անց, ապա նույնիսկ մեծ շահույթը միշտ չէ, որ ապահովում է ավելի արդյունավետ բիզնես։
Հենց այդ պատճառով կապիտալի շրջանառությունը համարվում է ցանկացած բիզնեսի արդյունավետության կարևոր ցուցանիշներից մեկը։
Մրգերի վաճառքի օրինակ
Ենթադրենք դուք զբաղվում եք մրգերի և բանջարեղենի վաճառքով։ Սեզոնին գնում եք թարմ արտադրանքը ֆերմերներից և այն վաճառում ձեր խանութում։
Եթե ապրանքը վաճառվում է մեկ շաբաթվա ընթացքում, ապա նույն գումարով արդեն հաջորդ շաբաթ կարող եք նոր խմբաքանակ գնել։ Այս դեպքում կապիտալի շրջանառությունը շատ արագ է։ Տարվա ընթացքում նույն ներդրված գումարը կարող է բազմիցս շրջանառվել և շարունակել եկամուտ բերել։
Իհարկե, նման բիզնեսում նույնպես կան ռիսկեր՝ ապրանքի փչացում, գների փոփոխություն կամ պահանջարկի անկում, սակայն արագ շրջանառությունը հնարավորություն է տալիս ավելի արագ արձագանքել շուկայի փոփոխություններին։
Հեռախոսների ներմուծման օրինակ
Այժմ դիտարկենք մեկ այլ օրինակ։ Ենթադրենք զբաղվում եք բջջային հեռախոսների ներմուծմամբ։
Այս դեպքում իրավիճակը բոլորովին այլ է։ Մինչ առաջին խմբաքանակը ճանապարհին է, դուք հաճախ ստիպված եք լինում արդեն պատվիրել հաջորդը, որպեսզի վաճառքը չընդհատվի։ Միաժամանակ խանութում նույնպես պետք է առկա լինի ապրանքի պաշար, որպեսզի հաճախորդները կարողանան ընտրություն կատարել։
Արդյունքում զգալի գումար երկար ժամանակ մնում է կապված ապրանքների, պահեստի և մատակարարման գործընթացների հետ։ Նման բիզնեսում կապիտալի շրջանառությունը կարող է տևել մի քանի ամիս, մինչև ներդրված գումարը կրկին վերադառնա և հնարավոր լինի օգտագործել նոր գնումների համար։
Սա չի նշանակում, որ հեռախոսների վաճառքն ավելի վատ բիզնես է, քան մրգերի վաճառքը։ Այն պարզապես պահանջում է ավելի մեծ սկզբնական կապիտալ և ավելի երկար ֆինանսական պլանավորում։ Հենց այստեղ է երևում, թե որքան կարևոր է կապիտալի շրջանառությունը ճիշտ գնահատելը մինչև բիզնես սկսելը։
Արագ շրջանառությունը միշտ չէ, որ նշանակում է մեծ շահույթ
Շատերը սխալմամբ կարծում են, որ եթե կապիտալի շրջանառությունը արագ է, ապա տվյալ բիզնեսն անպայման ավելի եկամտաբեր է։ Իրականում այդպես չէ։
Կարող են լինել բիզնեսներ, որտեղ շահույթի տոկոսը փոքր է, բայց վաճառքները շատ արագ են, և նույն կապիտալը տարվա ընթացքում աշխատում է բազմաթիվ անգամներ։ Մյուս կողմից կան ոլորտներ, որտեղ մեկ վաճառքից ստացվող շահույթը մեծ է, սակայն կապիտալի շրջանառությունը շատ դանդաղ է, ինչի պատճառով ներդրված գումարը երկար ժամանակ չի կարող օգտագործվել այլ նպատակներով։
Հետևաբար բիզնեսի իրական արդյունավետությունը գնահատելիս անհրաժեշտ է դիտարկել ոչ միայն շահույթի չափը, այլ նաև հասկանալ, թե որքան արագ է կապիտալի շրջանառությունը և ինչ ազդեցություն ունի այն ամբողջ ֆինանսական համակարգի վրա։
Ինչու է կապիտալի շրջանառությունը հատկապես կարևոր փոքր բիզնեսի համար
Եթե նոր եք կատարում ձեր առաջին քայլերը բիզնեսում, ապա ցանկալի է ընտրել այնպիսի ուղղություն, որտեղ կապիտալի շրջանառությունը համեմատաբար կարճ է։ Փոքր բիզնեսը սովորաբար չունի մեծ ֆինանսական պահուստներ, և յուրաքանչյուր ներդրված դրամ պետք է հնարավորինս արագ վերադառնա, որպեսզի կրկին օգտագործվի ապրանք ձեռք բերելու, ծառայություններ զարգացնելու կամ բիզնեսն ընդլայնելու համար։
Երբ կապիտալի շրջանառությունը երկար է տևում, փոքր ձեռնարկատերը երկար ժամանակ չի կարող օգտվել իր ներդրած գումարից։ Այդ ընթացքում կարող են փոխվել շուկայի գները, նվազել պահանջարկը, առաջանալ նոր ծախսեր կամ անսպասելի իրավիճակներ։ Այս ամենը մեծացնում է ֆինանսական ճնշումը և սահմանափակում բիզնեսի զարգացման հնարավորությունները։
Հենց այդ պատճառով շատ փորձառու գործարարներ սկսնակներին խորհուրդ են տալիս նախընտրել այնպիսի ոլորտներ, որտեղ ապրանքի կամ ծառայության վաճառքը տեղի է ունենում համեմատաբար արագ, իսկ ներդրված կապիտալը հաճախ է վերադառնում շրջանառության մեջ։
Երկար կապիտալի շրջանառությունը միշտ չէ, որ վատ է
Չնայած արագ կապիտալի շրջանառությունը հաճախ առավելություն է փոքր բիզնեսի համար, դա չի նշանակում, որ երկար շրջանառությամբ բոլոր բիզնեսներն անհաջող են։
Օրինակ՝ ավտոմեքենաների արտադրությունը, բազմաբնակարան շենքերի կառուցումը, խոշոր արդյունաբերական նախագծերը կամ գործարանների ստեղծումը պահանջում են տարիների ներդրում, մինչև առաջին եկամուտը ստացվի։ Այդպիսի նախագծերում կապիտալի շրջանառությունը կարող է լինել շատ երկար, սակայն ճիշտ կառավարման դեպքում դրանք կարող են ապահովել մեծ շահույթ և երկարաժամկետ կայուն զարգացում։
Տարբերությունն այն է, որ նման նախագծերը սովորաբար իրականացվում են մեծ ընկերությունների կողմից, որոնք ունեն բավարար ֆինանսական ռեսուրսներ, ներդրողներ և ռիսկերը կառավարելու փորձ։
Ինչու է գյուղատնտեսությունը համարվում ռիսկային ոլորտ
Գյուղատնտեսությունն այն ոլորտներից է, որտեղ կապիտալի շրջանառությունը հաճախ բավական երկար է։ Ֆերմերը կամ արտադրողը ներդրում է կատարում գարնանը՝ գնում է սերմեր, պարարտանյութ, տեխնիկա կամ կենդանիներ, սակայն եկամուտ ստանում է միայն ամիսներ անց։
Այդ ամբողջ ժամանակահատվածում ներդրված գումարը մնում է կապված արտադրության գործընթացի հետ։ Միաժամանակ մշտապես առկա են եղանակային պայմանների, հիվանդությունների, վնասատուների, շուկայական գների փոփոխության և բազմաթիվ այլ գործոնների ռիսկերը։
Որքան երկար է կապիտալի շրջանառությունը, այնքան ավելի շատ ժամանակ կա, որպեսզի որևէ անսպասելի իրադարձություն ազդի բիզնեսի վերջնական արդյունքի վրա։ Այդ պատճառով գյուղատնտեսությունը հաճախ դասվում է բարձր ռիսկ ունեցող ոլորտների շարքին։
Ինչպես են խոշոր ընկերությունները նվազեցնում ռիսկերը
Խոշոր կազմակերպություններն ավելի հեշտ են կառավարում երկար կապիտալի շրջանառությունը, քանի որ ունեն մեծ ֆինանսական հնարավորություններ։
Նրանք հաճախ աշխատում են միանգամից մի քանի ուղղություններով, ապահովագրում են իրենց արտադրությունը, օգտագործում են ժամանակակից տեխնոլոգիաներ, երկարաժամկետ պայմանագրեր են կնքում գնորդների հետ և ձևավորում ֆինանսական պահուստներ։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս մեղմել այն ռիսկերը, որոնք փոքր տնտեսությունների համար երբեմն կարող են ճակատագրական լինել։
Բացի այդ, խոշոր ընկերությունները կարող են միաժամանակ ունենալ մի քանի տարբեր նախագծեր։ Մինչ մեկ նախագծում կապիտալի շրջանառությունը դեռ չի ավարտվել, մյուս նախագծերն արդեն ապահովում են դրամական հոսքեր։ Սա զգալիորեն բարձրացնում է ամբողջ բիզնեսի կայունությունը։
Ինչ պետք է հաշվի առնել բիզնես ընտրելիս
Շատ մարդիկ բիզնես ընտրելիս առաջին հերթին հարցնում են. «Որքա՞ն շահույթ կարող եմ ստանալ»։ Սակայն ոչ պակաս կարևոր հարց է՝ «Որքա՞ն ժամանակում կվերադառնա իմ ներդրած գումարը»։
Նախքան որևէ բիզնես սկսելը, փորձեք գնահատել հետևյալ հարցերը.
- Որքա՞ն է տևելու կապիտալի շրջանառությունը։
- Քանի՞ անգամ է նույն գումարը հնարավոր լինելու շրջանառել տարվա ընթացքում։
- Ի՞նչ ռիսկեր կարող են առաջանալ այդ ժամանակահատվածում։
- Ունե՞ք բավարար ֆինանսական պահուստ, եթե վաճառքը կամ արտադրությունը հետաձգվի։
- Կկարողանա՞ արդյոք բիզնեսը շարունակել աշխատել, եթե շուկայում ժամանակավոր խնդիրներ առաջանան։
Այս հարցերի պատասխանները հաճախ ավելի կարևոր են, քան միայն սպասվող շահույթի չափը։
Եզրակացություն
Կապիտալի շրջանառությունը ցանկացած բիզնեսի կարևորագույն ֆինանսական ցուցանիշներից մեկն է։ Այն ցույց է տալիս, թե որքան արդյունավետ է աշխատում ներդրված գումարը և որքան արագ է այն վերադառնում նոր եկամուտ ստեղծելու համար։
Արագ կապիտալի շրջանառությունը հաճախ ավելի հարմար է փոքր և սկսնակ բիզնեսների համար, քանի որ պահանջում է ավելի քիչ կապիտալ և հնարավորություն է տալիս արագ արձագանքել շուկայի փոփոխություններին։ Մյուս կողմից՝ երկար շրջանառությամբ նախագծերը կարող են լինել շատ շահավետ, սակայն պահանջում են մեծ ֆինանսական ռեսուրսներ, ճիշտ պլանավորում և ռիսկերի արդյունավետ կառավարում։
Հետևաբար, բիզնես սկսելուց առաջ կարևոր է գնահատել ոչ միայն հնարավոր շահույթը, այլև հասկանալ, թե որքան ժամանակ է անհրաժեշտ, որպեսզի ներդրված գումարը կրկին սկսի աշխատել։ Շատ դեպքերում հենց կապիտալի շրջանառությունն է որոշում, թե բիզնեսը որքան արագ կզարգանա և որքան կայուն կլինի երկարաժամկետ հեռանկարում։
Եթե ցանկանում եք ավելի խորությամբ ուսումնասիրել կապիտալի շրջանառության, դրամական հոսքերի և բիզնեսի ֆինանսական կառավարման թեմաները, օգտակար նյութեր կարող եք գտնել Investopedia-ում, որը համարվում է ֆինանսների և ներդրումների ոլորտի ամենահեղինակավոր կրթական հարթակներից մեկը։
կարդացեք նաև
5 գյուղատնտեսական բիզնեսի գաղափարներ, որոնք ունեն բարձր ռիսկեր
