Շատ մարդիկ, երբ սկսում են սեփական բիզնեսը, հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնում են եկամտի և հնարավոր շահույթի վրա։ Նրանք հաշվարկում են, թե որքան գումար պետք է ներդնեն, ինչ գնով պետք է գնեն ապրանքը կամ հումքը և ինչ գնով կարող են այն վաճառել։ Առաջին հայացքից հաշվարկները ճիշտ են թվում, և նույնիսկ ստացվում է բավականին լավ շահույթ։
Սակայն իրական բիզնեսում կա մի կարևոր գործոն, որի մասին սկսնակ ձեռնարկատերերը հաճախ չեն մտածում։ Այդ գործոնը բիզնեսի թաքնված ծախսերն են։ Հենց բիզնեսի թաքնված ծախսերը շատ դեպքերում դառնում են այն հիմնական պատճառը, որի հետևանքով բիզնեսը չի հասնում սպասված արդյունքներին կամ նույնիսկ ստիպված է լինում դադարեցնել գործունեությունը։
Փոքր թվացող, բայց անընդհատ կրկնվող ծախսերը ժամանակի ընթացքում կարող են կազմել զգալի գումար։ Եթե դրանք նախապես հաշվարկված չեն, ապա նույնիսկ լավ վաճառք ունենալու դեպքում վերջնական շահույթը կարող է շատ ավելի փոքր լինել, քան նախատեսվել էր։
Ինչ են բիզնեսի թաքնված ծախսերը
Բիզնեսի թաքնված ծախսերը այն ծախսերն են, որոնք հաճախ չեն ներառվում նախնական հաշվարկների մեջ կամ դրանց նշանակությունը թերագնահատվում է։
Սովորաբար մարդիկ հաշվարկում են միայն ամենամեծ ծախսերը՝ ապրանքի ձեռքբերման արժեքը, արտադրության ինքնարժեքը կամ վարձակալության գումարը։ Սակայն իրական գործունեության ընթացքում առաջանում են տասնյակ լրացուցիչ վճարներ, որոնք առանձին վերցրած մեծ չեն թվում, բայց միասին կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ բիզնեսի շահութաբերության վրա։
Հենց այս պատճառով փորձառու գործարարները միշտ փորձում են հաշվարկել ոչ միայն ակնհայտ, այլև բոլոր հնարավոր լրացուցիչ ծախսերը։ Որքան ճշգրիտ են հաշվարկները, այնքան ավելի հեշտ է կանխատեսել բիզնեսի իրական ֆինանսական արդյունքը։
Ներմուծման ոլորտի ամենատարածված սխալը
Ներմուծման ոլորտը շատերի համար գրավիչ բիզնես ուղղություն է, հատկապես երբ խոսքը փոքր խմբաքանակով ապրանքներ ներմուծելու մասին է։ Սկսնակ ձեռնարկատերերը սովորաբար կատարում են պարզ հաշվարկ․ հաշվում են ապրանքի գնման արժեքը, տեղափոխման ծախսը և մաքսատուրքի չափը։ Եթե այս երեք ցուցանիշների հիման վրա վաճառքից ակնկալվող եկամուտը բավարար է թվում, նրանք կարծում են, որ բիզնեսը շահութաբեր կլինի։
Սակայն հենց այստեղ է, որ շատերը թույլ են տալիս ամենատարածված սխալներից մեկը։ Նրանք հաշվի չեն առնում բիզնեսի թաքնված ծախսերը, որոնք առաջին հայացքից աննշան են թվում, բայց վերջնական հաշվարկում կարող են էական ազդեցություն ունենալ շահույթի վրա։ Շատ դեպքերում հենց այս ծախսերն են պատճառ դառնում, որ սպասված եկամուտը զգալիորեն նվազի կամ նույնիսկ ամբողջությամբ վերանա։
Փոքր ծախսերը, որոնք կարող են փոխել ամբողջ հաշվարկը
Ներմուծման գործընթացը չի ավարտվում այն պահին, երբ ապրանքը հասնում է սահման։ Դրանից հետո սկսվում են մի շարք լրացուցիչ վճարներ և կազմակերպչական աշխատանքներ, որոնց մասին սկսնակ գործարարները հաճախ չեն մտածում մինչև առաջին ներմուծումը։
Օրինակ՝ կարող են առաջանալ մաքսային բրոքերի ծառայության վճարներ, պահեստավորման ծախսեր, բեռի կշռման արժեք, փաստաթղթերի ձևակերպման վճարներ, բանկային միջնորդավճարներ, ներքին տեղափոխման և փաթեթավորման ծախսեր։ Առանձին վերցրած այս վճարներից յուրաքանչյուրը մեծ գումար չի կազմում, սակայն միասին դրանք կարող են զգալիորեն բարձրացնել ապրանքի իրական ինքնարժեքը։
Այս խնդիրը հատկապես նկատելի է փոքր խմբաքանակների դեպքում։ Քանի որ նշված ծախսերից շատերը գրեթե նույն չափն ունեն անկախ ներմուծվող ապրանքի քանակից, փոքր ծավալով ներմուծման ժամանակ դրանք մեկ ապրանքի հաշվով զգալիորեն մեծանում են։ Որոշ դեպքերում բիզնեսի թաքնված ծախսերը կարող են կազմել ապրանքի ինքնարժեքի 15–20 տոկոսը, իսկ առանձին իրավիճակներում՝ նույնիսկ ավելի։
Արդյունքում նախնական հաշվարկներով շահութաբեր թվացող գործարքը կարող է այլևս չապահովել սպասվող եկամուտը։ Հենց այդ պատճառով փորձառու ներմուծողները երբեք չեն սահմանափակվում միայն ապրանքի գնման արժեքի, տեղափոխման և մաքսատուրքի հաշվարկով։ Նրանք նախապես ներառում են բոլոր հնարավոր լրացուցիչ ծախսերը, որպեսզի հասկանան ապրանքի իրական ինքնարժեքը և միայն դրանից հետո որոշեն՝ արդյոք տվյալ ներմուծումը տնտեսապես շահավետ է, թե ոչ։
Ինչու են փոքր խմբաքանակները ավելի ռիսկային
Սկսնակ գործարարները հաճախ մտածում են, որ փոքր խմբաքանակով ներմուծելը ավելի անվտանգ տարբերակ է, քանի որ ներդրվում է ավելի քիչ գումար։
Իրականում շատ դեպքերում իրավիճակը հակառակն է։
Բազմաթիվ ծախսեր կախված չեն ապրանքի քանակից։ Օրինակ՝ մաքսային բրոքերի ծառայությունը կամ որոշ փաստաթղթային վճարներ կարող են գրեթե նույնը լինել թե՛ փոքր, թե՛ մեծ խմբաքանակի դեպքում։
Արդյունքում բիզնեսի թաքնված ծախսերը մեկ ապրանքի հաշվով շատ ավելի մեծ են ստացվում փոքր ներմուծումների ժամանակ։ Սա նշանակում է, որ վերջնական ինքնարժեքը բարձրանում է, իսկ մրցակցային գնով վաճառելն ավելի դժվար է դառնում։
Հենց այդ պատճառով փորձառու ներմուծողները միշտ մանրամասն հաշվարկում են յուրաքանչյուր լրացուցիչ վճար մինչև ապրանքը պատվիրելը։
Թաքնված ծախսերը կարող են «կուլ տալ» ամբողջ շահույթը
Շատերը կենտրոնանում են միայն վաճառքի գնի և գնման արժեքի տարբերության վրա։ Սակայն բիզնեսում իրական շահույթը հաշվարկվում է միայն այն ժամանակ, երբ հանվում են բոլոր ծախսերը։
Պատկերացրեք, որ նախատեսել եք յուրաքանչյուր ապրանքից ստանալ 10 տոկոս շահույթ։ Եթե ներմուծման ընթացքում առաջացած լրացուցիչ վճարները կազմեն ևս 8 կամ 10 տոկոս, ապա փաստացի ձեր շահույթը կարող է գրեթե ամբողջությամբ անհետանալ։
Ահա թե ինչու բիզնեսի թաքնված ծախսերը երբեմն ավելի կարևոր են, քան նույնիսկ ապրանքի գնման գինը։ Շատ ձեռնարկատերեր կարծում են, թե իրենց բիզնեսը շահույթ է ապահովում, սակայն տարվա վերջում պարզվում է, որ մեծ մասը ծախսվել է այն վճարների վրա, որոնք սկզբում նույնիսկ հաշվի չեն առնվել։
Ճիշտ հաշվարկը սկսվում է մանրուքներից
Փորձառու գործարարները գիտեն, որ հաջող բիզնեսը կառուցվում է ոչ միայն մեծ որոշումների, այլև փոքր թվացող մանրուքների վրա։
Յուրաքանչյուր վճար, յուրաքանչյուր միջնորդավճար, յուրաքանչյուր լրացուցիչ ծառայություն պետք է ներառվի ինքնարժեքի հաշվարկում։ Միայն այդ դեպքում հնարավոր է հասկանալ, թե ապրանքն իրականում որքան է արժենում և ինչ շահույթ կարող է ապահովել վաճառքից հետո։
Եթե բիզնեսի թաքնված ծախսերը նախապես հաշվարկված են, ապա գործարարը կարող է ճիշտ որոշել վաճառքի գինը, կանխատեսել շահույթը և խուսափել ֆինանսական անակնկալներից։
Հենց այս մոտեցումն է տարբերում կայուն զարգացող բիզնեսը այն բիզնեսներից, որոնք առաջին հայացքից շահութաբեր են թվում, բայց որոշ ժամանակ անց բախվում են ֆինանսական խնդիրների։
Առևտրի ոլորտում թաքնված ծախսերը հաճախ անտեսվում են
Բիզնեսի թաքնված ծախսերը միայն ներմուծման ոլորտում չեն հանդիպում։ Դրանք նույնքան կարևոր են նաև մանրածախ և մեծածախ առևտրում։
Շատ խանութների սեփականատերեր կարծում են, որ ապրանքի շահույթը կարելի է հաշվել միայն գնման և վաճառքի գների տարբերությամբ։ Իրականում այդ հաշվարկը գրեթե միշտ թերի է լինում։
Օրինակ՝ նույնիսկ սովորական պոլիէթիլենային տոպրակների արժեքը տարվա ընթացքում կարող է վերածվել զգալի ծախսի։ Նույնը վերաբերում է բանկային քարտերով վճարումների միջնորդավճարներին, ապրանքի կորստին, վնասված փաթեթավորմանը, մաքրման միջոցներին, դրամարկղային ժապավեններին, առաքման ծախսերին և բազմաթիվ այլ մանր վճարներին։
Առանձին-առանձին դրանք փոքր գումարներ են, սակայն միասին կազմում են բիզնեսի թաքնված ծախսերի զգալի մասը։
Սարքավորումների պահպանման ծախսերը
Շատ դեպքերում ուշադրությունից դուրս են մնում նաև սարքավորումների շահագործման ծախսերը։
Օրինակ՝ մթերային խանութում կարող է աշխատել սառնարան, որը նախատեսված է կաթնամթերքի կամ ըմպելիքների պահպանման համար։ Առաջին հայացքից այն պարզապես անհրաժեշտ սարքավորում է, սակայն դրա աշխատանքի հետ կապված կան էլեկտրաէներգիայի, սպասարկման և հնարավոր վերանորոգման ծախսեր։
Պատկերացրեք, որ տվյալ սառնարանում տեղադրված ապրանքների ամսական վաճառքը կազմում է մոտ 50 000 դրամ, իսկ միայն էլեկտրաէներգիայի ծախսը հասնում է 10 000 դրամի։ Եթե դրան ավելացնենք սարքավորման մաշվածությունը, հնարավոր վերանորոգումները և զբաղեցրած տարածքը, ապա պարզ կդառնա, որ բիզնեսի թաքնված ծախսերը կարող են զգալիորեն նվազեցնել տվյալ ապրանքների իրական շահութաբերությունը։
Այսպիսի հաշվարկները շատ քիչ խանութներ են կատարում, սակայն հենց դրանք են օգնում հասկանալ, թե որ ապրանքներն են իրականում եկամուտ ապահովում, և որոնք՝ պարզապես զբաղեցնում են տարածք։
Արտադրությունում յուրաքանչյուր մանրուք արժեք ունի
Արտադրական ոլորտում բիզնեսի թաքնված ծախսերը հաճախ ավելի մեծ ազդեցություն են ունենում։
Արտադրողները սովորաբար հաշվում են հումքի արժեքը և աշխատողների աշխատավարձը, սակայն երբեմն մոռանում են ներառել սարքավորումների մաշվածությունը, տեխնիկական սպասարկումը, արտադրական թափոնները, որակի վերահսկման ծախսերը, փաթեթավորման նյութերը, պահեստավորումը և պատրաստի արտադրանքի տեղափոխումը։
Եթե այս բոլոր ծախսերը չներառվեն ինքնարժեքի մեջ, ապա արտադրանքի վաճառքի գինը կարող է թվալ շահավետ, մինչդեռ իրականում բիզնեսը շատ ավելի քիչ եկամուտ է ստանում, քան նախատեսված էր։
Հաջող արտադրողները միշտ գիտեն յուրաքանչյուր արտադրանքի իրական ինքնարժեքը և մշտապես վերահսկում են բիզնեսի թաքնված ծախսերը, քանի որ հենց այստեղ են հաճախ թաքնված ամենամեծ կորուստները։
Գյուղատնտեսությունում թաքնված ծախսերը հատկապես մեծ են
Գյուղատնտեսությունը ևս այն ոլորտներից է, որտեղ բիզնեսի թաքնված ծախսերը հաճախ թերագնահատվում են։
Շատ ֆերմերներ հաշվարկում են միայն սերմերի, կենդանիների կամ կերի արժեքը, սակայն մոռանում են տեխնիկայի մաշվածության, վառելիքի, ոռոգման, դեղորայքի, աշխատուժի, բերքի պահպանման, տեղափոխման և եղանակային ռիսկերի ազդեցության մասին։
Արդյունքում կարող է թվալ, թե ստացված բերքը կամ արտադրանքը մեծ շահույթ է ապահովել, սակայն ամբողջ տարվա ծախսերը հաշվարկելուց հետո պատկերը բոլորովին այլ է լինում։
Հենց այդ պատճառով խոշոր գյուղատնտեսական տնտեսությունները յուրաքանչյուր սեզոնի ավարտից հետո մանրամասն վերլուծում են բոլոր ծախսերը՝ հասկանալու համար, թե որտեղ կարելի է խնայել և ինչպես բարձրացնել արդյունավետությունը։
Թաքնված ծախսերը կան նաև ծառայությունների ոլորտում
Շատերը կարծում են, որ եթե բիզնեսը ծառայություն է մատուցում, ապա բիզնեսի թաքնված ծախսերը քիչ են։
Իրականում ծառայությունների ոլորտում նույնպես կան բազմաթիվ անտեսանելի վճարներ՝ ծրագրային ապահովման բաժանորդագրություններ, ինտերնետ, սարքավորումների սպասարկում, գովազդ, աշխատակիցների վերապատրաստում, գրասենյակային ծախսեր և այլ պարտադիր վճարներ։
Այս ծախսերը հաճախ չեն երևում առաջին հայացքից, սակայն տարվա ընթացքում կարող են կազմել զգալի գումար և անմիջականորեն ազդել ընկերության շահույթի վրա։
Ինչպես նվազեցնել բիզնեսի թաքնված ծախսերը
Բիզնեսի թաքնված ծախսերը ամբողջությամբ վերացնել հնարավոր չէ, քանի որ ցանկացած գործունեություն ունի լրացուցիչ ծախսեր։ Սակայն ճիշտ կառավարման դեպքում հնարավոր է դրանք վերահսկել, նվազեցնել և թույլ չտալ, որ դրանք բացասաբար ազդեն բիզնեսի շահութաբերության վրա։
Առաջին կարևոր քայլը բոլոր ծախսերի ամբողջական պատկերն ունենալն է։ Շատ գործարարներ ուշադրություն են դարձնում միայն խոշոր վճարներին, սակայն փոքր և պարբերաբար կրկնվող ծախսերը ժամանակի ընթացքում կարող են վերածվել զգալի գումարի։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է կազմել ծախսերի մանրամասն ցանկ և պարբերաբար վերանայել այն։
Կարևոր է նաև յուրաքանչյուր գնումից կամ արտադրական գործընթացից հետո հաշվարկել իրական ինքնարժեքը։ Միայն ապրանքի գնման կամ հումքի արժեքը հաշվելը բավարար չէ․ պետք է հաշվի առնել նաև տեղափոխումը, պահեստավորումը, սպասարկումը, փաթեթավորումը և մնացած բոլոր լրացուցիչ վճարները։
Պարբերական վերլուծության կարիք ունեն նաև ընթացիկ ծախսերը՝ էլեկտրաէներգիան, սարքավորումների սպասարկումը, վարձակալությունը և այլ վճարներ։ Երբեմն հնարավոր է պարզել, որ որոշ ծախսեր այլևս չեն արդարացնում իրենց գոյությունը կամ կարելի է դրանք նվազեցնել ավելի արդյունավետ լուծումների միջոցով։
Բացի այդ, կարևոր է համեմատել մատակարարների առաջարկները և գնահատել ոչ միայն գինը, այլ նաև ընդհանուր պայմանները։ Ավելի էժան տարբերակը միշտ չէ, որ լավագույնն է, քանի որ երբեմն ցածր գինը կարող է բերել լրացուցիչ կորուստների՝ վատ որակի, ուշացումների կամ ավելորդ ծախսերի պատճառով։
Վերջապես, յուրաքանչյուր գործարար պետք է հասկանա, թե որ ծախսերն են իրականում նպաստում վաճառքի աճին, իսկ որոնք պարզապես ավելացնում են բեռը։ Ճիշտ կառավարման դեպքում բիզնեսի թաքնված ծախսերը դառնում են վերահսկելի, իսկ կայացված ֆինանսական որոշումները՝ ավելի հիմնավորված։
Այս մոտեցումը թույլ է տալիս ոչ միայն խնայել գումար, այլև կառուցել ավելի կայուն, արդյունավետ և երկարաժամկետ զարգացող բիզնես։
Եզրակացություն
Շատ բիզնեսներ չեն փակվում այն պատճառով, որ վատ ապրանք կամ ծառայություն ունեն։ Հաճախ իրական պատճառը սխալ ֆինանսական հաշվարկներն են։
Բիզնեսի թաքնված ծախսերը կարող են աստիճանաբար նվազեցնել շահույթը, մեծացնել ինքնարժեքը և ստեղծել այնպիսի իրավիճակ, երբ բիզնեսը արտաքինից հաջող է թվում, բայց իրականում չի ապահովում սպասվող եկամուտ։
Հետևաբար յուրաքանչյուր ձեռնարկատիրոջ համար կարևոր է հաշվարկել ոչ միայն խոշոր ներդրումները, այլև բոլոր այն փոքր ծախսերը, որոնք ամեն օր ուղեկցում են բիզնեսի գործունեությանը։ Հենց այս մոտեցումն է օգնում կառուցել կայուն, շահութաբեր և երկարաժամկետ զարգացող բիզնես։
Լրացուցիչ տեղեկություններ փոքր բիզնեսի ֆինանսական կառավարման, ծախսերի վերահսկման և դրամական հոսքերի կառավարման մասին կարող եք գտնել SCORE-ի ֆինանսական ուղեցույցներում՝
կարդացեք նաև
5 գյուղատնտեսական բիզնեսի գաղափարներ, որոնք ունեն բարձր ռիսկեր
