Երբեմն կյանքում մի պահ է գալիս, երբ մեր առաջ բացվում է այն հնարավորությունը, որի մասին վաղուց մտածել ենք։ Գուցե նոր աշխատանք է, սեփական բիզնես սկսելու գաղափար, նոր մասնագիտություն սովորելու հնարավորություն, ճանապարհորդություն կամ պարզապես մի բան, որը միշտ ցանկացել ենք փորձել, բայց ինչ-ինչ պատճառներով հետաձգել ենք։
Եվ հենց այդ պահին, երբ թվում է՝ պետք է պարզապես առաջ գնալ, մեր գլխում մի միտք է հայտնվում․ «Իսկ իմ տարի՞քը»։
«Ես արդեն առաջվանը չեմ»։
«Այս տարիքում ո՞վ է նոր բան սովորում»։
«Ի՞նչ իմաստ ունի հիմա բիզնես սկսելը»։
Շատ դեպքերում մարդուն ոչ ոք չի մերժում։ Նա ինքն է իրեն մերժում՝ միայն իր տարիքի պատճառով։
Իսկ եթե մի պահ կանգնենք և մտածենք, կտեսնենք, որ կյանքը մեզ երբեք չի տվել այնպիսի հստակ օրացույց, որտեղ գրված է՝ 25 տարեկանում սա պետք է անես, 35-ում՝ սա, իսկ 50-ից հետո արդեն պետք է միայն հանգստանաս։ Այդ կանոնները մենք ինքներս ենք ստեղծել։
Մենք դեռ մանկուց սովորում ենք, որ ամեն բան իր տարիքն ունի
Դեռ փոքր ժամանակից մեր պատկերացումների մեջ ձևավորվում է կյանքի որոշակի հերթականություն։ Դպրոց, համալսարան, աշխատանք, ընտանիք, տուն, երեխաներ։ Եվ որքան մեծանում ենք, այնքան այդ պատկերացումն ավելի ամուր է դառնում։
Մենք սկսում ենք մտածել, որ եթե ինչ-որ բան ժամանակին չենք արել, ապա արդեն ուշացել ենք։
Եթե 20 տարեկանում չենք սովորել օտար լեզու, 30-ում մտածում ենք, որ արդեն ուշ է։ Եթե 30-ում չենք սկսել բիզնես, 40-ում կարող ենք ասել՝ «Այդ տարիքը անցել է»։ Իսկ եթե 50-ում ցանկություն է առաջանում նոր մասնագիտություն սովորելու, մարդը երբեմն նույնիսկ չի համարձակվում դասընթացի մասին մտածել։
Բայց իրական կյանքը այդպես չի աշխատում։
Մարդկանց կյանքերը նույն ձևով չեն դասավորվում։ Մեկը շատ վաղ է հասկանում, թե ինչ է ուզում, մյուսը դա հասկանում է տարիներ անց։ Մեկը երիտասարդ տարիքում է սկսում բիզնես, մյուսը երկար տարիներ աշխատելուց հետո է գտնում այն գաղափարը, որի վրա ուզում է աշխատել։
Եվ դա նորմալ է։
Համացանցը մեզ ամեն օր ցույց է տալիս հակառակ օրինակները
Այսօր հատկապես դժվար է ասել, թե ինչ-որ բան «այդ տարիքում չեն անում»։
Բավական է մտնել համացանց, և մենք անընդհատ տեսնում ենք մարդկանց, որոնք կյանքի տարբեր փուլերում նոր բան են սկսում։ Մեկը 50 տարեկանում նոր մասնագիտություն է սովորում, մյուսը 60-ում բիզնես է սկսում, մեկ ուրիշը երկար տարիներ աշխատելուց հետո առաջին անգամ սկսում է ճանապարհորդել։
Կան մարդիկ, որոնք հասուն տարիքում սկսում են պարել, նկարել, երաժշտություն սովորել կամ զբաղվել սպորտով։
Մենք նայում ենք այդ մարդկանց և երբեմն ասում․ «Ինչ լավ է, որ նա կարողացավ»։
Բայց այստեղ մի հետաքրքիր հարց կա․ եթե այդ հնարավորությունը հասանելի է մեկ ուրիշ մարդու համար, ինչո՞ւ ենք մենք ինքներս մեզ համոզում, որ մեր դեպքում արդեն ուշ է։
Իհարկե, յուրաքանչյուր մարդու պայմանները տարբեր են։ Առողջությունը, ֆինանսական վիճակը, ընտանիքը, աշխատանքը և տարիքը կարող են ազդել որոշման վրա։ Բայց դա դեռ չի նշանակում, որ պետք է առանց փորձելու հրաժարվել ցանկությունից։
50 տարեկանում նոր բան սովորելը ամոթ չէ
Պատկերացրեք մի մարդու, որը 50 տարեկանում որոշում է գնալ դասընթացների։ Նա մտնում է լսարան և տեսնում, որ իր կողքին նստած մարդիկ իրենից 20 կամ 25 տարով փոքր են։
Առաջին միտքը կարող է լինել․ «Ի՞նչ եմ ես այստեղ անում»։
Բայց եթե նա իսկապես ուզում է սովորել, այդ հարցն արդեն այնքան էլ կարևոր չէ։
50 տարեկանում նոր բան սովորելը ամոթ չէ։ Ընդհակառակը՝ երբ մարդը գիտակցաբար որոշում է ժամանակ հատկացնել նոր գիտելիք ստանալուն, դա կարող է դառնալ իր կյանքի հետաքրքիր նոր փուլը։
Կարելի է սովորել լեզու, համակարգչային ծրագիր, նոր մասնագիտություն կամ նույնիսկ մի բան, որը երբեք աշխատանքի համար պետք չի լինելու։ Ոչ ամեն գիտելիք պետք է անմիջապես եկամուտ բերի։
Երբեմն մարդը պարզապես ուզում է հասկանալ մի բան, որը միշտ հետաքրքրել է իրեն։
Եվ այստեղ տարիքը ոչ թե արգելք է, այլ պարզապես այն պայմաններից մեկը, որի հետ մարդը շարունակում է իր ճանապարհը։
Թոշակառու մարդը նույնպես կարող է բիզնես սկսել
Նույնը կարելի է ասել բիզնեսի մասին։
Մենք սովոր ենք բիզնեսը պատկերացնել երիտասարդ մարդկանց հետ։ Սովորաբար մտածում ենք՝ երիտասարդ, էներգիայով լի մարդ, որը նոր գաղափար ունի և ուզում է իր ընկերությունը ստեղծել։
Բայց իրականում բիզնես սկսելու համար միայն երիտասարդ լինելը բավարար չէ։
Մարդը կարող է երկար տարիների աշխատանքային փորձ ունենալ, լավ հասկանալ իր մասնագիտությունը, ճանաչել մարդկանց, հասկանալ շուկան և ունենալ գաղափար, որը տարիների ընթացքում է ձևավորվել։
Այդ դեպքում ինչո՞ւ թոշակի անցնելը պետք է նշանակի, որ այլևս ոչինչ սկսել չի կարելի։
Գուցե դա լինի փոքր բիզնես։ Գուցե մարդը սկսի ծառայություն մատուցել, փոքր արտադրություն ստեղծի, խորհրդատվություն տրամադրի կամ իր երկար տարիների հոբբին վերածի եկամտի աղբյուրի։
Իհարկե, այստեղ պետք է հաշվի առնել ռիսկերը, ֆինանսական հնարավորությունները և առողջական վիճակը։ Բայց միայն տարիքը դեռ բավարար պատճառ չէ գաղափարից հրաժարվելու համար։
80 տարեկանում պարի գնալը նույնպես նորմալ է
Կյանքում կան նաև նպատակներ, որոնք ընդհանրապես կապ չունեն բիզնեսի կամ փողի հետ։
Ենթադրենք՝ մարդը ամբողջ կյանքում ցանկացել է պարել, բայց երբեք չի գնացել պարի դասերի։ Աշխատանք, ընտանիք, երեխաներ, տարբեր պարտականություններ․ տարիները անցել են։
Հետո նա 70 կամ 80 տարեկանում վերջապես որոշում է գնալ պարի։
Ի՞նչն է այստեղ տարօրինակ։
Եթե առողջությունը թույլ է տալիս, և մարդը հաճույք է ստանում դրանից, ի՞նչ նշանակություն ունի, թե ուրիշներն ինչ են մտածում։
Մենք երբեմն այնքան ենք վախենում մարդկանց կարծիքից, որ մոռանում ենք ամենակարևորը՝ մենք ենք ապրում մեր կյանքը։
Գուցե ինչ-որ մեկը զարմանա, բայց մի քանի օր անց այդ մարդը կշարունակի իր կյանքը, իսկ պարող մարդը կունենա մի նոր զբաղմունք, որը նրան ուրախություն է տալիս։
Ամեն ինչ չէ, որ պետք է անել նույն տարիքում
Միևնույն ժամանակ պետք չէ ընկնել մյուս ծայրահեղության մեջ և ասել, թե տարիքը ընդհանրապես նշանակություն չունի։
Իհարկե, նշանակություն ունի։
Տարբեր տարիքում մենք տարբեր պարտականություններ և հնարավորություններ ունենք։ 20 տարեկանում մարդը կարող է ավելի հեշտ որոշել մեկ տարով արտերկիր գնալ։ 50 տարեկանում գուցե ունենա ընտանիք, աշխատանք և այլ պատասխանատվություններ։
Բայց «ավելի դժվար է» և «անհնար է» նույն բաները չեն։
Հենց այստեղ է պետք տարբերել իրական սահմանափակումը սեփական մտքում ստեղծված սահմանափակումից։
Եթե առողջական խնդիր կա, պետք է դա հաշվի առնել։ Եթե ֆինանսական ռիսկը չափազանց մեծ է, պետք է հաշվարկել։ Եթե ընտանիքի համար որոշումը լուրջ հետևանքներ կարող է ունենալ, պետք է քննարկել։
Բայց եթե միակ պատճառը «իմ տարիքը չէ» միտքն է, գուցե արժե մի փոքր ավելի խոր մտածել։
Երբեմն մենք ինքներս մեզ մերժում ենք՝ նույնիսկ չփորձելով
Ամենահետաքրքիրն այն է, որ շատ դեպքերում մարդուն ոչ ոք չի ասում՝ «Դու չես կարող»։
Նա ինքն է դա ասում իրեն։
Տեսնում է նոր աշխատանք և մտածում՝ «Ինձ չեն ընդունի»։
Գտնում է դասընթաց և մտածում՝ «Այստեղ բոլորը երիտասարդ են լինելու»։
Բիզնես գաղափար է ունենում և ասում՝ «Այս տարիքում բիզնես սկսելու իմաստ չկա»։
Ու արդյունքում նույնիսկ չի փորձում պարզել՝ իրականում ինչ կլինի։
Գուցե նոր աշխատանքը չստացվեր։ Գուցե դասընթացը դժվար լիներ։ Գուցե բիզնեսը չաշխատեր։
Բայց գոնե մարդը կիմանար, որ փորձել է։
Իսկ չփորձելու դեպքում նա երբեմն տարիներ անց շարունակում է մտածել՝ «Իսկ ի՞նչ կլիներ, եթե այն ժամանակ սկսեի»։
Տարիքը փորձ է, ոչ միայն թիվ
Տարիների հետ մարդը կորցնում է որոշ բաներ, բայց ձեռք է բերում ուրիշները։
Երիտասարդ տարիքում կարող է լինել ավելի շատ էներգիա, ավելի շատ ազատ ժամանակ կամ ռիսկի գնալու պատրաստակամություն։ Ավելի ուշ կարող են ավելանալ փորձը, մարդկանց հասկանալու կարողությունը, ֆինանսական մտածողությունը և սեփական սխալներից սովորելու ունակությունը։
Հենց դրա համար ես տարիքը միայն որպես թիվ չեմ պատկերացնում։
Տարիների ընթացքում մարդու մեջ կուտակվում է փորձ, որը հնարավոր չէ մի քանի ամսում ձեռք բերել։
Մարդը արդեն գիտի, թե ինչպիսի մարդկանց հետ է ուզում աշխատել, ինչպիսի իրավիճակներից պետք է խուսափել, որտեղ է նախկինում սխալվել և ինչն է իր համար իրականում կարևոր։
Այդ փորձը կարող է շատ արժեքավոր լինել։
Իսկ եթե շրջապատը ասի՝ «քո տարիքը չէ»
Հաճախ ամենադժվար մասը նույնիսկ որոշումը չէ, այլ շրջապատի արձագանքը։
50 տարեկանում նոր մասնագիտություն սովորելու մասին կարող եք պատմել ինչ-որ մեկին և լսել․ «Բայց հիմա ինչի՞դ է դա պետք»։
Թոշակի անցնելուց հետո բիզնես սկսելու մասին կարող են ասել․ «Արդեն հանգստանալու ժամանակն է»։
Նոր հոբբիի մասին կարող են ուղղակի ծիծաղել։
Բայց ուրիշի զարմանքը դեռ չի նշանակում, որ ձեր որոշումը սխալ է։
Իհարկե, արժե լսել այն մարդկանց, որոնք կարող են իրական օգտակար խորհուրդ տալ։ Եթե ինչ-որ մեկը մատնանշում է ֆինանսական ռիսկ, առողջական խնդիր կամ գործնական դժվարություն, դա կարելի է հաշվի առնել։
Բայց «դու արդեն այդ տարիքում ես» արտահայտությունը ինքնուրույն փաստարկ չէ։
Ինչպե՞ս հասկանալ՝ արժե՞ սկսել
Երբ մարդու մոտ նոր նպատակ է առաջանում, ես կարծում եմ՝ ամենակարևորը միանգամից չասելն է՝ «ուշ է»։ Ավելի ճիշտ է մի փոքր կանգնել ու հասկանալ՝ իրականում ինչ ես ուզում, ինչու ես ուզում դա անել և ինչ է անհրաժեշտ առաջին քայլը կատարելու համար։
Գուցե անհրաժեշտ լինի նոր բան սովորել, որոշակի գումար հավաքել կամ պարզապես ժամանակ գտնել։ Երբեմն էլ պարզվում է, որ մեծ նպատակը կարելի է սկսել շատ փոքր քայլից։ Օրինակ՝ բիզնեսի դեպքում նախ ուսումնասիրել շուկան, նոր մասնագիտության դեպքում գնալ մեկ փորձնական դասի, իսկ ճանապարհորդության դեպքում սկսել կարճ ուղևորությունից։
Այդ պահին տարիքը դառնում է որոշման միայն մի մասը, ոչ թե ամբողջ պատասխանը։ Եթե մարդը տեսնում է, որ ցանկությունն իրական է, հնարավորություն կա, իսկ ռիսկերը կարելի է կառավարել, արդեն կարելի է մտածել՝ ինչպես սկսել։
Նոր բան սկսելու համար միշտ չէ, որ պետք է ամբողջ կյանքը փոխել
Շատ մարդիկ հենց այստեղ են կանգնում, որովհետև պատկերացնում են, թե նոր բան սկսելը նշանակում է ամբողջ կյանքը փոխել։ Իրականում պարտադիր չէ։
Եթե ուզում եք լեզու սովորել, կարող եք օրական ընդամենը 20 րոպե հատկացնել։ Եթե բիզնես սկսելու գաղափար ունեք, պարտադիր չէ առաջին իսկ օրը մեծ գումար ներդնել․ կարելի է նախ փոքր տարբերակով փորձարկել գաղափարը։ Եթե ցանկանում եք պարել, կարող եք շաբաթական մեկ անգամ գնալ դասի, իսկ ճանապարհորդելու ցանկության դեպքում սկսել մեկ կարճ ուղևորությունից։
Այսպես նոր նպատակը չի դառնում կյանքի վրա ծանրացած մեծ փոփոխություն։ Այն պարզապես դառնում է ձեր առօրյայի մի նոր մասը։
Երբեմն հենց այդ փոքր քայլն է ցույց տալիս, թե արդյոք իսկապես ցանկանում եք շարունակել։ Եվ շատ դեպքերում նոր փուլ սկսելու համար մարդուն պետք է ոչ թե մեծ համարձակություն, այլ առաջին փոքր որոշումը։
Մի համեմատեք ձեր կյանքի ժամանակացույցը ուրիշի հետ
Մենք շատ հաճախ նայում ենք ուրիշների կյանքին և մտածում, որ ինչ-որ բան արդեն պետք է արած լինեինք։ Մեկը բիզնես է սկսում 25 տարեկանում, մյուսը՝ 55-ում։ Մեկը 30-ում գտնում է իր սիրած մասնագիտությունը, մյուսը՝ 45-ում։ Մեկը երիտասարդ տարիքում է սկսում ճանապարհորդել, իսկ մեկ ուրիշը տարիներ շարունակ աշխատելուց հետո է առաջին անգամ բացահայտում այդ հաճույքը։
Բայց մենք սովորաբար տեսնում ենք միայն արդյունքը և չենք տեսնում այն ճանապարհը, որով այդ մարդը հասել է դրան։
Յուրաքանչյուրի կյանքն ունի իր պայմանները։ Մեկը վաղ է հասկանում, թե ինչ է ուզում, մյուսին դրա համար տարիներ են պետք։ Մեկը կարող է երիտասարդ տարիքում ռիսկի գնալ, մյուսը միայն ավելի ուշ է ստանում դրա հնարավորությունը։
Այդ պատճառով ավելի օգտակար է ոչ թե մտածել՝ «Իմ տարիքում ուրիշներն ի՞նչ են անում», այլ հարցնել ինքներդ ձեզ՝ «Իմ պայմաններում ի՞նչ կարող եմ անել»։
Ամենամեծ սխալը երբեմն ոչ թե ձախողվելն է, այլ չփորձելը
Իհարկե, նոր բան սկսելը միշտ չէ, որ հաջողությամբ է ավարտվում։ Բիզնեսը կարող է չստացվել, նոր մասնագիտությունը կարող է չհամապատասխանել ձեր սպասելիքներին, իսկ ճանապարհորդությունը՝ այնքան էլ հաճելի չլինել, որքան պատկերացնում էիք։
Բայց փորձելուց հետո գոնե հասկանում եք՝ ինչ տեղի ունեցավ։ Կարող եք սխալից դաս քաղել, փոխել մոտեցումը կամ պարզապես հասկանալ, որ այդ ճանապարհը ձերը չէր։
Իսկ երբ մարդը նույնիսկ չի փորձում միայն այն պատճառով, որ կարծում է՝ արդեն ուշ է, տարիներ անց կարող է իր մեջ մնալ նույն հարցը․ «Իսկ եթե այն ժամանակ սկսեի՞»։
Ինձ համար հենց սա է ամենացավոտ տարբերակը։ Ոչ թե ուշ սկսելը և նույնիսկ ոչ թե ձախողվելը, այլ այն, որ մարդը հնարավորություն ու ցանկություն ուներ, բայց ինքն իրեն ասաց՝ «ոչ, իմ տարիքը չէ»։
Ձեր նպատակը կարող է փոխվել, և դա նույնպես նորմալ է
Միևնույն ժամանակ պետք չէ ամեն գնով կառչել այն երազանքից, որն ունեցել եք 20 տարեկանում։ Մարդը տարիների ընթացքում փոխվում է, և նրա ցանկություններն էլ կարող են փոխվել։
Գուցե երիտասարդ տարիքում երազում էիք մեծ բիզնես ունենալ, իսկ հիմա ավելի շատ ցանկանում եք փոքր ու հանգիստ աշխատանք։ Գուցե մի ժամանակ ուզում էիք ամբողջ աշխարհը շրջել, իսկ այսօր ձեզ բավական է տարին մեկ անգամ նոր երկիր այցելելը։
Սա հրաժարում չէ կյանքից։ Սա պարզապես նշանակում է, որ դուք փոխվել եք և հիմա ուրիշ բան է ձեզ համար կարևոր։
Այստեղ կարևոր է տարբերել երկու միտք։ «Ես այլևս դա չեմ ուզում» և «Ես դա ուզում եմ, բայց արդեն ուշ է»։ Առաջինը ձեր ցանկության փոփոխությունն է։ Երկրորդը կարող է պարզապես սեփական անձին սահմանափակելու ձև լինել։
Տարիքը չպետք է դառնա ինքներդ ձեզ «ոչ» ասելու ավտոմատ պատճառ
Եթե մարդը ցանկություն ունի, որոշակի գիտելիք և իրական հնարավորություն, կարծում եմ՝ արժե գոնե ուսումնասիրել այդ ճանապարհը։ Գուցե պարզվի, որ պետք է ավելի շատ ժամանակ, նոր գիտելիք կամ ավելի զգույշ մոտեցում։ Գուցե նպատակը պետք է փոքրացնել կամ սկսել այնպիսի ձևով, որը ավելի համապատասխանում է ձեր ներկա կյանքին։
Բայց դա արդեն գործնական հարց է, որի համար կարելի է լուծում գտնել։
Երբեմն մենք ինքներս ենք մեր ճանապարհին դնում ամենամեծ արգելքը՝ ոչ թե իրական պայմանների, այլ այն պատկերացման պատճառով, թե որոշ բաներ «ընդունված է» անել միայն որոշակի տարիքում։
Իսկ կյանքը պարտադիր չէ ապրել ուրիշի կազմած ժամանակացույցով։ Եթե ցանկությունը դեռ կա, իսկ դրա իրականացման համար կա հնարավորություն, գուցե արժե ոչ թե հարցնել՝ «արդյո՞ք ուշ է», այլ մտածել՝ «ինչպե՞ս կարող եմ սկսել»։
Ամփոփում
Կյանքը բոլոր մարդկանց համար նույն ժամանակացույցով չի ընթանում։
Մեկը վաղ է գտնում իր ճանապարհը, մյուսը՝ ավելի ուշ։ Մեկը երիտասարդ տարիքում է բիզնես սկսում, մյուսը՝ երկար տարիների աշխատանքից հետո։ Մեկը 20-ում է ճանապարհորդում, մյուսը դա սկսում է 50-ում։
Եվ ոչ մեկը պարտադիր չի ապրում «սխալ ժամանակացույցով»։
Տարիքը պետք է հաշվի առնել, հատկապես երբ խոսքը առողջության, ֆինանսների կամ մեծ պատասխանատվությունների մասին է։ Բայց այն չպետք է դառնա ինքն իրեն մերժելու ավտոմատ պատճառ։
Եթե ցանկանում եք սովորել՝ սովորեք։
Եթե ունեք իրատեսական բիզնես գաղափար՝ ուսումնասիրեք այն։
Եթե ցանկանում եք ճանապարհորդել՝ մտածեք, թե ինչպես կարող եք դա կազմակերպել։
Եթե ցանկանում եք պարել, նկարել, նոր մասնագիտություն սովորել կամ պարզապես փորձել մի բան, որի մասին երկար ժամանակ մտածել եք, մի հրաժարվեք միայն այն պատճառով, որ ինչ-որ մեկը կարող է ասել՝ «այդ տարիքը չէ»։
Ի վերջո, տարիքը ոչ միայն թիվ է։ Այն նաև ձեր ապրած տարիներն են, ձեր փորձը, ձեր գիտելիքը և այն ճանապարհը, որը արդեն անցել եք։
Ու եթե այսօր ձեր առաջ բացվել է մի հնարավորություն, որի մասին իսկապես երազել եք, գուցե ճիշտ հարցը ոչ թե «արդյո՞ք իմ տարիքն է», այլ սա է․ «Կարո՞ղ եմ արդյոք դա անել և ինչպե՞ս կարող եմ սկսել»։
հետաքրքիր է նաև կարդալ հետևյալ հոդվածները
Աչքեր․ ինչպես են աչքերը խոսում և ինչու է հայացքը կարևոր մարդկանց հետ շփվելիս
Խնամված տեսք․ ինչու է կոկիկությունը կարևոր աշխատանքի, բիզնեսի և կյանքի ցանկացած փուլում
Աշխատանք․ ինչպես գտնել, ընտրել և չսխալվել աշխատանքի ընդունվելիս
