Շատ ձեռնարկատերեր վաղ թե ուշ մտածում են բիզնես վարկ վերցնելու մասին։ Ոմանց համար այն հնարավորություն է ընդլայնել գործունեությունը, ձեռք բերել նոր սարքավորումներ կամ մեծացնել ապրանքային պաշարները։ Մյուսների համար այն թվում է արագ լուծում, որը կօգնի սկսել սեփական բիզնեսը նույնիսկ այն դեպքում, երբ սեփական կապիտալը բավարար չէ։
Սակայն այստեղ է սկսվում ամենակարևոր հարցը․ արդյո՞ք բիզնես վարկը միշտ ճիշտ որոշում է։
Իրականում բիզնես վարկն ինքնին ոչ լավ է, ոչ էլ վատ։ Այն պարզապես ֆինանսական գործիք է։ Նրա արդյունավետությունը կախված է նրանից, թե ով, երբ և ինչ նպատակով է այն օգտագործում։ Նույն գործիքը կարող է մեկ բիզնեսի համար դառնալ զարգացման շարժիչ, իսկ մյուսի համար՝ ֆինանսական խնդիրների հիմնական պատճառը։
Հենց այդ պատճառով նախքան բիզնես վարկ վերցնելը կարևոր է պատասխանել մի քանի հիմնարար հարցերի։ Դրանք կօգնեն հասկանալ՝ արդյոք վարկը կզարգացնի ձեր բիզնեսը, թե պարզապես կավելացնի ֆինանսական ծանրաբեռնվածությունը։
Ի՞նչ է բիզնես վարկը
Բիզնես վարկը ֆինանսական միջոց է, որը տրամադրվում է բիզնես գործունեության համար։ Այն կարող է օգտագործվել տարբեր նպատակներով՝ սարքավորումներ ձեռք բերելու, արտադրությունն ընդլայնելու, ապրանք ներկրելու, շրջանառու միջոցները համալրելու կամ նոր մասնաճյուղ բացելու համար։
Շատերը սխալմամբ կարծում են, թե բիզնես վարկը պարզապես լրացուցիչ գումար է։ Իրականում յուրաքանչյուր վարկ նաև պարտավորություն է։ Այդ գումարը պետք է ոչ միայն վերադարձնել, այլև վճարել տոկոսները, և հաճախ՝ նաև այլ ծառայությունների հետ կապված ծախսերը։
Հենց այս պատճառով բիզնես վարկ վերցնելուց առաջ անհրաժեշտ է հասկանալ՝ արդյոք ապագա եկամուտը կկարողանա ծածկել այդ պարտավորությունները։
Եթե նոր եք սկսում ուսումնասիրել բիզնեսի հիմունքները, օգտակար կլինի կարդալ նաև «Ինչ է բիզնեսը և ինչպես է այն իրականում աշխատում» հոդվածը։
1. Ձեր բիզնեսն արդեն կայացա՞ծ է
Սա առաջին և ամենակարևոր հարցն է, որին պետք է պատասխանել նախքան բիզնես վարկ վերցնելը։ Շատ մարդիկ փորձում են սեփական բիզնեսը սկսել ամբողջությամբ վարկային միջոցներով։ Առաջին հայացքից դա տրամաբանական լուծում է թվում․ եթե չկա բավարար սեփական կապիտալ, կարելի է օգտվել բանկի ֆինանսավորումից և անմիջապես սկսել գործունեությունը։
Սակայն իրականում նորաստեղծ բիզնեսների մեծ մասը առաջին ամիսներին, իսկ երբեմն նույնիսկ առաջին տարիներին, դեռ չի կարողանում ապահովել կայուն շահույթ։ Այդ ժամանակահատվածում բիզնեսը սովորաբար դեռ ձևավորում է իր հաճախորդների բազան, փորձում է զբաղեցնել իր տեղը շուկայում և մշտապես բախվում է տարբեր ծախսերի։
Ձեռնարկատերը ստիպված է վճարել տարածքի վարձակալության, աշխատակիցների աշխատավարձերի, հարկերի, կոմունալ ծառայությունների, գովազդի, մատակարարների և բազմաթիվ այլ ընթացիկ ծախսերի համար։ Եթե այս ամենին ավելանում են նաև բիզնես վարկի ամսական մարումները և տոկոսները, ապա ֆինանսական ծանրաբեռնվածությունը կարող է շատ արագ աճել։
Հաճախ հենց այս փուլում են սկսվում առաջին լուրջ խնդիրները։ Բիզնեսը դեռ բավարար եկամուտ չի ստեղծում, սակայն վարկային պարտավորությունները պետք է կատարել սահմանված ժամկետներում՝ անկախ վաճառքների ծավալից կամ շահույթից։ Արդյունքում ձեռնարկատերը հայտնվում է իրավիճակում, երբ ստիպված է ոչ թե մտածել բիզնեսի զարգացման, այլ հերթական վարկային վճարումը կատարելու մասին։
Հենց այդ պատճառով փորձառու գործարարներից շատերը խորհուրդ են տալիս, հնարավորության դեպքում, նոր բիզնեսը սկսել սեփական միջոցներով կամ նվազագույն պարտքային բեռով։ Իսկ բիզնես վարկը դիտարկել որպես զարգացման գործիք այն ժամանակ, երբ բիզնեսն արդեն ունի կայուն հաճախորդներ, կանխատեսելի դրամական հոսքեր և կարող է վստահորեն կատարել իր ֆինանսական պարտավորությունները՝ առանց գործունեությունը վտանգի ենթարկելու։
2. Ինչի՞ համար եք վերցնում բիզնես վարկ
Վարկի նպատակը հաճախ որոշում է դրա արդյունավետությունը։
Եթե բիզնես վարկը վերցվում է արտադրողականությունը բարձրացնելու, նոր սարքավորում ձեռք բերելու կամ եկամուտը մեծացնելու նպատակով, ապա այն կարող է արդարացված լինել։
Օրինակ՝ արտադրամասը ձեռք է բերում նոր սարքավորում, որի շնորհիվ կարող է կրկնապատկել արտադրության ծավալը։ Այդ դեպքում վարկի տոկոսները կարող են փոխհատուցվել աճած վաճառքների հաշվին։
Բայց եթե վարկը վերցվում է միայն ընթացիկ խնդիրները ժամանակավորապես փակելու համար, ապա անհրաժեշտ է շատ զգուշորեն գնահատել իրավիճակը։
Եթե բիզնեսը չի կարողանում սեփական գործունեությունից բավարար եկամուտ ստանալ, ապա նոր պարտավորություն ավելացնելը հաճախ չի լուծում խնդիրը, այլ միայն հետաձգում այն։
3. Կարո՞ղ է ձեր բիզնեսը սպասարկել վարկը
Սա այն հարցերից է, որի մասին շատ ձեռնարկատերեր սկսում են մտածել միայն բիզնես վարկ ստանալուց հետո։ Սակայն ճիշտ մոտեցումն այն է, որ այս հաշվարկը պետք է կատարել դեռևս վարկի դիմում ներկայացնելուց առաջ։
Շատերը հաշվարկում են, թե որքան շահույթ կարող է բերել նոր ներդրումը, սակայն շատ ավելի կարևոր է գնահատել ամենավատ հնարավոր սցենարը։ Պատկերացրեք, որ շուկայում պահանջարկը նվազել է, վաճառքները կրճատվել են մոտ 30 տոկոսով կամ առաջացել են անսպասելի լրացուցիչ ծախսեր։ Այս իրավիճակում ձեր բիզնեսը կկարողանա՞ շարունակել բնականոն գործունեությունը։
Մտածեք՝ արդյոք այդ պայմաններում հնարավոր կլինի ժամանակին վճարել աշխատակիցների աշխատավարձերը, կատարել հարկային պարտավորությունները, մարել մատակարարների պարտքերը և միաժամանակ կատարել բիզնես վարկի ամսական վճարումները։ Եթե նույնիսկ նման սցենարի դեպքում բիզնեսը շարունակում է կայուն աշխատել, ապա կարելի է ասել, որ վարկային պարտավորությունը հաշվարկված է բավականին իրատեսորեն։
Իսկ եթե նույնիսկ վաճառքների փոքր անկումը կարող է դժվարացնել վարկի մարումը, ապա գուցե դեռ վաղ է նման ֆինանսական պարտավորություն ստանձնել։ Հաճախ ավելի ճիշտ որոշում է որոշ ժամանակ սպասել, ամրապնդել բիզնեսի դիրքերը և միայն դրանից հետո մտածել բիզնես վարկ ներգրավելու մասին։
Այս թեման սերտորեն կապված է «Բիզնեսի ռիսկեր կամ բիզնեսի երեք հիմնական ռիսկերը» հոդվածի հետ, որտեղ մանրամասն ներկայացված է, թե ինչպես են ֆինանսական պարտավորությունները մեծացնում բիզնեսի ընդհանուր ռիսկը։
4. Հաշվե՞լ եք բոլոր ծախսերը
Շատ ձեռնարկատերեր բիզնես վարկ ընտրելիս ուշադրություն են դարձնում միայն տոկոսադրույքին։ Եթե այն ընդունելի է թվում, կարծում են, որ արդեն կատարել են անհրաժեշտ հաշվարկները։ Սակայն իրականում վարկի իրական արժեքը հաճախ զգալիորեն ավելի մեծ է, քան երևում է առաջին հայացքից։
Բացի հիմնական տոկոսներից, կարող են առաջանալ նաև ապահովագրության, բանկային սպասարկման, տարբեր միջնորդավճարների, գրավի ձևակերպման, նոտարական ծառայությունների և գույքի գնահատման հետ կապված ծախսեր։ Առանձին վերցրած դրանք կարող են մեծ չթվալ, սակայն միասին արդեն զգալի ազդեցություն են ունենում բիզնեսի ֆինանսական բեռի վրա։
Միևնույն ժամանակ չպետք է մոռանալ նաև բուն բիզնեսի ընթացիկ ծախսերի մասին։ Վարձակալությունը, աշխատակիցների աշխատավարձերը, հարկերը, կոմունալ վճարները, լոգիստիկան, գովազդը և բազմաթիվ այլ ծախսեր շարունակելու են գոյություն ունենալ նաև բիզնես վարկ վերցնելուց հետո։ Եթե դրանք նախապես չեն հաշվարկվել, ապա իրական շահույթը կարող է զգալիորեն տարբերվել ակնկալվողից։
Հաջող ձեռնարկատերերը նախ կազմում են հնարավոր բոլոր ծախսերի ամբողջական ցանկը և միայն դրանից հետո որոշում՝ արդյոք բիզնես վարկը իսկապես կօգնի զարգացնել գործունեությունը, թե կդառնա լրացուցիչ ֆինանսական բեռ։
Եթե ցանկանում եք ավելի խորությամբ հասկանալ այս թեման, խորհուրդ ենք տալիս կարդալ «Բիզնեսի թաքնված ծախսերը․ 1 սխալ, որը կարող է վնասել բիզնեսին» հոդվածը, որտեղ ներկայացված են այն ծախսերը, որոնք հաճախ դուրս են մնում նախնական հաշվարկներից, սակայն հետագայում կարող են զգալիորեն նվազեցնել բիզնեսի շահութաբերությունը։
5. Որքա՞ն արագ է շրջանառվում ձեր կապիտալը
Բիզնես վարկ վերցնելիս ամենակարևոր ցուցանիշներից մեկը կապիտալի շրջանառությունն է։ Շատ սկսնակ ձեռնարկատերեր ուշադրություն են դարձնում միայն տոկոսադրույքին, բայց չեն հաշվում, թե որքան ժամանակ է պահանջվելու ներդրված գումարը վերադարձնելու համար։
Պատկերացնենք երկու օրինակ։
Առաջին բիզնեսը զբաղվում է մթերային առևտրով։ Ապրանքը գնում է շաբաթվա սկզբին և մեկ շաբաթվա ընթացքում վաճառում։ Ստացված գումարով կրկին գնում է նոր ապրանք։ Այս դեպքում կապիտալը տարվա ընթացքում կարող է տասնյակ անգամներ շրջանառվել։
Երկրորդ բիզնեսը զբաղվում է շինարարությամբ կամ արտադրությամբ։ Այստեղ ներդրված գումարը կարող է «սառեցված» մնալ ամիսներով, մինչև ավարտվի նախագիծը կամ վաճառվի պատրաստի արտադրանքը։
Եթե երկու բիզնեսներն էլ վերցնեն նույն չափի բիզնես վարկ, ապա նրանց ֆինանսական ծանրաբեռնվածությունը բոլորովին տարբեր կլինի։ Այն բիզնեսը, որի կապիտալն ավելի արագ է շրջանառվում, սովորաբար ավելի հեշտ է կատարում վարկային պարտավորությունները։
Հենց այդ պատճառով խորհուրդ ենք տալիս կարդալ նաև «Կապիտալի շրջանառություն․ 7 խելացի խորհուրդ հաջող բիզնես կառուցելու համար» հոդվածը, որտեղ մանրամասն ներկայացված է, թե ինչպես է կապիտալի շարժը ազդում բիզնեսի կայունության և շահութաբերության վրա։
6. Արդյո՞ք բիզնես վարկը կստեղծի նոր արժեք
Նախքան բիզնես վարկ վերցնելը կարևոր է հասկանալ, թե ինչ է փոխվելու այդ գումարի ներդրումից հետո։ Սա այն հարցերից է, որը հաճախ անտեսվում է, մինչդեռ հենց դրա պատասխանն է որոշում՝ վարկը կդառնա զարգացման գործիք, թե լրացուցիչ ֆինանսական բեռ։
Եթե վարկային միջոցները նախատեսվում են արտադրության ընդլայնման, նոր սարքավորումների ձեռքբերման, վաճառքի ցանցի զարգացման, գործընթացների ավտոմատացման կամ արտադրողականության բարձրացման համար, ապա նման որոշումը կարող է արդարացված լինել։ Այս դեպքում բիզնես վարկը ոչ միայն ավելացնում է ծախսերը, այլ նաև ստեղծում է նոր արժեք, որը ժամանակի ընթացքում կարող է ապահովել ավելի մեծ եկամուտ և բարձրացնել բիզնեսի մրցունակությունը։
Բայց եթե վարկը վերցվում է միայն ընթացիկ պարտքերը մարելու, ժամանակ շահելու կամ կարճաժամկետ ֆինանսական խնդիրները լուծելու նպատակով, ապա անհրաժեշտ է շատ զգուշորեն գնահատել իրավիճակը։ Շատ դեպքերում խնդիրը ոչ թե ֆինանսավորման պակասն է, այլ բիզնես մոդելը, սխալ գնային քաղաքականությունը, անարդյունավետ կառավարումը կամ թույլ վաճառքները։ Նման պայմաններում բիզնես վարկը կարող է միայն ժամանակավորապես հետաձգել խնդիրը՝ առանց իրական լուծում տալու։
Փորձառու գործարարները սովորաբար բիզնես վարկ ներգրավում են այն ժամանակ, երբ արդեն հստակ պատկերացնում են, թե ներդրված յուրաքանչյուր դրամը ինչպես է աշխատելու, ինչ ժամկետում է վերադառնալու և ինչ լրացուցիչ եկամուտ է ստեղծելու։ Եթե այս հարցերի պատասխանները հստակ չեն, ավելի ճիշտ է նախ վերանայել բիզնեսի ռազմավարությունը և միայն դրանից հետո մտածել նոր ֆինանսավորում ներգրավելու մասին։
7. Ունե՞ք պահուստային պլան
Բիզնեսում ամեն ինչ միշտ չէ, որ զարգանում է նախապես կազմված ծրագրով։ Շուկան կարող է փոխվել, վաճառքները՝ նվազել, հումքի գները՝ աճել, փոխարժեքները՝ տատանվել, իսկ երբեմն կարող են հայտնվել նոր մրցակիցներ, որոնք կազդեն ձեր եկամուտների վրա։ Հենց նման իրավիճակներում է պարզ դառնում, թե որքան ճիշտ որոշում էր բիզնես վարկ վերցնելը։
Այդ պատճառով ցանկացած ձեռնարկատեր, նախքան բիզնես վարկ ստանձնելը, պետք է մտածի ոչ միայն ամենալավ, այլև ամենավատ հնարավոր սցենարի մասին։ Օրինակ՝ եթե վաճառքները մի քանի ամիս շարունակ նվազեն, կկարողանա՞ բիզնեսը ժամանակին կատարել վարկային վճարումները։ Եթե անսպասելի ծախսեր առաջանան կամ շուկան ժամանակավորապես անկում ապրի, արդյո՞ք ընկերությունն ունի բավարար պահուստային միջոցներ, որպեսզի շարունակի բնականոն գործունեությունը։
Պահուստային կապիտալի առկայությունը հաճախ այն տարբերությունն է, որը թույլ է տալիս բիզնեսին հաղթահարել դժվար ժամանակաշրջանը՝ առանց վարկային պարտավորությունները խախտելու։ Այդ պատճառով օգտակար է նախապես գնահատել, թե որքան ժամանակ կարող է ձեր բիզնեսը գործել առանց ակնկալվող եկամուտների և արդյոք առկա են ֆինանսական ռեսուրսներ նման իրավիճակները հաղթահարելու համար։
Փորձը ցույց է տալիս, որ հաջող ձեռնարկատերերը որոշումներ են կայացնում ոչ միայն լավատեսական կանխատեսումների հիման վրա։ Նրանք միշտ պատրաստ են նաև հնարավոր դժվարություններին։ Եթե բիզնես վարկ վերցնելուց առաջ պատասխանեք այս հարցերին և կազմեք իրատեսական պահուստային պլան, ապա զգալիորեն կնվազեցնեք ֆինանսական ռիսկերը և ավելի վստահ կկառավարեք ձեր բիզնեսը։
Բիզնես վարկի ամենատարածված սխալները
Տարիների ընթացքում կարելի է նկատել մի քանի սխալ, որոնք կրկնվում են բազմաթիվ ձեռնարկատերերի մոտ։
Առաջինը՝ մարդիկ վերցնում են բիզնես վարկ միայն այն պատճառով, որ բանկը պատրաստ է տրամադրել այն։ Սակայն այն, որ վարկ ստանալու հնարավորություն կա, դեռ չի նշանակում, որ այն անհրաժեշտ է։
Երկրորդ սխալը շահույթի չափազանց լավատեսական հաշվարկն է։ Շատերը հաշվում են միայն հնարավոր եկամուտը, բայց մոռանում են ծախսերի, հարկերի, սպասարկման վճարների և շուկայի փոփոխությունների մասին։
Երրորդ սխալը վարկային միջոցներն անձնական ծախսերի համար օգտագործելն է։ Բիզնեսի համար նախատեսված գումարը պետք է ծառայի միայն բիզնեսի զարգացմանը։
Չորրորդ սխալը բիզնեսի իրական ֆինանսական վիճակը չգնահատելն է։ Երբեմն խնդիրը ոչ թե կապիտալի պակասն է, այլ սխալ կառավարումը կամ ոչ արդյունավետ աշխատանքը։
Եթե ցանկանում եք ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես են կայացվում հաջող որոշումները, օգտակար կլինի կարդալ նաև «Բիզնես խորհուրդներ․ ինչու է կարևոր ճիշտ մարդկանց լսելը» և «Բիզնես հոտառություն․ ինչու է այն կարևոր հաջող բիզնես կառուցելու համար» հոդվածները։
Ե՞րբ է բիզնես վարկը ճիշտ որոշում
Բիզնես վարկը կարող է դառնալ արդյունավետ ֆինանսական գործիք, եթե այն վերցվում է ճիշտ ժամանակին և հստակ հաշվարկների հիման վրա։ Այն առավել նպատակահարմար է այն դեպքում, երբ բիզնեսն արդեն ունի կայուն վաճառքներ, մշտական հաճախորդներ և կանխատեսելի դրամական հոսքեր։ Կարևոր է նաև, որ նախապես հաշվարկված լինեն բոլոր հնարավոր ծախսերը, իսկ վարկային միջոցների օգտագործումը նպաստի եկամուտների աճին, այլ ոչ թե պարզապես ավելացնի ֆինանսական բեռը։
Եթե նույնիսկ շուկայի ժամանակավոր անկման կամ այլ դժվարությունների դեպքում բիզնեսը կարող է շարունակել կատարել իր պարտավորությունները, ապա վարկը կարող է դառնալ զարգացման արագացման արդյունավետ գործիք։ Իսկ երբ նման հաշվարկներ չկան կամ ֆինանսական կայունությունը դեռ չի ձևավորվել, ավելի խելամիտ է նախ ամրապնդել բիզնեսի դիրքերը և միայն դրանից հետո մտածել նոր ֆինանսավորում ներգրավելու մասին։
Եզրակացություն
Բիզնես վարկը կարող է լինել ինչպես հաջող զարգացման հիմք, այնպես էլ ֆինանսական ծանր բեռ։ Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե երբ և ինչ նպատակով է այն օգտագործվում։
Եթե նոր եք սկսում բիզնեսը և դեռ չունեք կայուն եկամուտ, ցանկալի է հնարավորինս մեծ ուշադրություն դարձնել սեփական կապիտալին, ծախսերի ճիշտ հաշվարկին և բիզնես մոդելի կայացմանը։ Իսկ երբ գործունեությունն արդեն ապացուցել է իր արդյունավետությունը, բիզնես վարկը կարող է դառնալ զարգացման կարևոր ֆինանսական գործիք։
Հիշեք, որ հաջող ձեռնարկատերը վարկ չի վերցնում միայն այն պատճառով, որ դրա հնարավորությունը կա։ Նա դա անում է այն ժամանակ, երբ հստակ հասկանում է, թե ինչպես է այդ գումարը աշխատելու իր օգտին և ինչ եկամուտ է ստեղծելու ապագայում։
Լրացուցիչ տեղեկություններ բիզնեսի ֆինանսավորման և ձեռնարկությունների վարկավորման մասին կարող եք գտնել Եվրոպական ներդրումային բանկի պաշտոնական կայքում՝
